فرض کنید موقع عوض‌کردن لباس عزیزتون یا جابه‌جاکردنش، متوجه یک لکه قرمز، بنفش یا تیره روی پوستش می‌شید. شاید پوست هنوز باز نشده باشه، اما همون تغییر کوچیک می‌تونه اولین نشونه زخم بستر باشه؛ زخمی که بر اثر فشار طولانی‌مدت به پوست و بافت‌های زیرش ایجاد می‌شه. این مشکل فقط مخصوص بیمارانی نیست که همیشه توی تخت هستن؛ هر کسی که نتونه به‌خوبی وضعیت بدنش رو تغییر بده، ممکنه در معرضش قرار بگیره.
حالا از کجا شروع کنیم؟ چطور بیمار رو جابه‌جا کنیم که پوستش آسیب نبینه؟ چه تشکی به کارش میاد؟ برای پانسمان چه وسایلی لازم داریم و چه پمادهایی رو نباید خودسرانه استفاده کنیم؟
توی این راهنمای مهدشفا، قدم‌به‌قدم درباره مراقبت از زخم بستر در خانه صحبت می‌کنیم؛ از شناخت نشونه‌های اولیه و انتخاب وسایل مناسب گرفته تا تغذیه، پانسمان و زمان مراجعه به پزشک. اگر هم برای مراقبت از زخم یا انتخاب روش درمان به راهنمایی نیاز داشتید، می‌تونید از خدمات مشاوره آنلاین و مراقبت از زخم بستر مهدشفا کمک بگیرید.
یک نکته رو از همین اول یادتون باشه: اگر پوست تغییر کرده، منتظر بازشدن زخم نمونید. فشار رو از روی اون قسمت بردارید، پوست رو ماساژ ندید و برای بررسی تغییرات مشکوک اقدام کنید. هرچه زودتر علت آسیب مشخص بشه، بهتر می‌تونید برای مراقبت درست تصمیم بگیرید.
تا پایان این مقاله با ما همراه باشید.
معاینه آنلاین و رایگان زخم در ۲ دقیقه
وضعیت زخم و شرایط بیمار را انتخاب کنید تا یک راهنمایی متناسب با پاسخ‌های خودتان دریافت کنید. شروع مشاوره رایگان زخم با پاسخ به سوالات زیر
وقت نداری کل مقاله رو بخونی؟ این خلاصه صوتی کوتاه رو گوش کن
چکیده سریع و کاربردی این محتوا
در این راهنما یاد می‌گیرید زخم بستر از کجا شروع می‌شود، چه نشانه‌هایی دارد و چطور می‌توان از بدترشدن آن جلوگیری کرد. با مراحل مختلف زخم، قسمت‌های پرخطر بدن و روش‌های مراقبت روزانه، از جمله جابه‌جایی ایمن بیمار، تمیز نگه‌داشتن پوست و اصول پانسمان در خانه آشنا می‌شوید.
همچنین درباره انتخاب تشک مناسب برای کاهش فشار، تغذیه و مکمل‌های موردنیاز، محصولات قابل استفاده برای وضعیت‌های مختلف زخم و کارهایی که نباید خودسرانه انجام دهید، توضیح داده شده است. در پایان میتوانید نشانه‌های هشدار را بشناسید و متناسب با وضعیت بیمار، برای مشاوره آنلاین، بررسی زخم در منزل یا دریافت کمک فوری پزشکی اقدام کنید.
- شناخت زخم بستر: علائم اولیه، محل‌های شایع و تفاوت مراحل آسیب پوست.
- مراقبت عملی در خانه: تغییر وضعیت بیمار، انتخاب تشک کاهش فشار، تغذیه مناسب و اصول پانسمان.
- انتخاب مسیر درمان: شناخت علائم خطر و زمان نیاز به ارزیابی تخصصی یا مراجعه اورژانسی.
راهنمای مطالعه
اگر عزیزتون زخم بستر گرفته، از کجا شروع کنید؟
فرض کنید دارید از پدر، مادر یا یکی از عزیزانتون مراقبت می‌کنید. یک روز موقع عوض‌کردن لباس یا جابه‌جاکردنش، متوجه می‌شید قسمتی از پوستش قرمز شده، لکه‌ای تیره یا بنفش داره، تاول زده یا حتی باز شده. اولین فکری که به ذهنتون می‌رسه احتمالاً اینه:
«حالا باید چی کار کنم؟ پماد بزنم؟ پانسمانش کنم؟ اصلاً چقدر جدیه؟»
قانون طلایی مراقبت
اولین کار برای مراقبت از زخم بستر، پیدا کردن پماد مناسب نیست؛ باید فشار رو از روی اون قسمت بردارید و بفهمید پوست چقدر آسیب دیده.
گاهی زخم بستر اولش فقط خودش رو با تغییر رنگ پوست نشون می‌ده؛ نه خون‌ریزی داره، نه زخم باز و نه ظاهر ترسناکی. اما همین تغییر کوچیک هم می‌تونه نشونه شروع آسیب باشه و در بعضی موارد، آسیب به‌سرعت عمیق‌تر بشه. پس بهتره منتظر نمونید تا پوست باز بشه یا زخم بزرگ‌تر به نظر برسه.
اگر چنین تغییری دیدید، فشار رو از روی اون قسمت بردارید و برای بررسی زخم با پزشک یا پرستاری که در مراقبت از زخم تجربه داره هماهنگ کنید.
حالا اگر این سؤال توی ذهنتونه که «برای زخم بستر چی خوبه؟»، جوابش به ظاهر و عمق زخم بستگی داره. چیزی که برای یک زخم سطحی مناسبه، ممکنه برای زخمی که به لایه‌های عمیق‌تر پوست رسیده، کافی نباشه یا حتی انتخاب درستی نباشه. نوع پانسمان و پماد هم باید با توجه به وضعیت زخم، پوست اطرافش، میزان ترشحات و شرایط خود بیمار انتخاب بشه.
خبر خوب اینه که از همین امروز می‌تونید کارهایی انجام بدید که جلوی آسیب بیشتر رو بگیرن؛ فقط باید بدونید کدوم کارها کمک‌کننده‌ان و کدوم‌ها ممکنه اوضاع رو بدتر کنن.
برای مراقبت از زخم بستر در خانه چه کار کنیم؟
مراقبت از زخم بستر در خانه فقط به تعویض پانسمان محدود نمی‌شه. کم‌کردن فشار روی ناحیه زخم، کمک به تغییر وضعیت بیمار، تمیز و خشک نگه‌داشتن پوست و بررسی منظم زخم هم اهمیت زیادی دارن. نوع پانسمان و روش مراقبت باید متناسب با عمق زخم، میزان ترشحات و شرایط عمومی بیمار انتخاب بشه؛ بنابراین از پماد یا مواد خانگی و پانسمان نامناسب خودسرانه استفاده نکنید.
برای مراقبت از زخم در خانه راهنمایی می‌خواید؟
عکس زخم رو برای پزشک و کارشناس زخم مهدشفا بفرستید. بعد از بررسی عکس و اطلاعات بیمار، درباره مراقبت مناسب، انتخاب پانسمان و قدم بعدی راهنمایی می‌گیرید؛ بدون رفت‌وآمد برای شروع مشاوره. اگر وضعیت بیمار به معاینه حضوری نیاز داشته باشه، بهتون اطلاع داده می‌شه.
ارسال عکس و مشاوره آنلاین زخم بستراز همین امروز چه کارهایی رو شروع کنیم؟
اگر تازه متوجه زخم یا تغییر پوست شده‌اید، فعلاً این سه نکته رو یادتون نگه دارید:
اگر بیمار ساعت‌های زیادی توی تخت می‌مونه، کاری کنید که وزن بدنش مدام روی همون نقطه نباشه. مثلاً اگر پاشنه پاش آسیب دیده، نباید تمام وزن پا مستقیماً روی پاشنه بیفته.
ماساژدادن، مالش‌دادن، کندن پوست یا استفاده از هر پماد و ماده‌ای که در خانه دارید، لزوماً کمکی به زخم نمی‌کنه. بعضی از این کارها حتی می‌تونن آسیب رو بیشتر کنن.
اگر پوست باز شده یا تاول زده، بهتره پزشک یا پرستار زخم رو بررسی کنه. اگر هم نشونه‌هایی مثل چرک، بوی نامطبوع، گرم و متورم‌شدن اطراف زخم یا تب وجود داره، بررسی پزشکی رو به تأخیر نندازید.
حالا بیایید این سه کار رو کمی دقیق‌تر بررسی کنیم تا بدونید توی خونه چطور انجامشون بدید.
سه اقدام اولیه برای مراقبت از بیمار مبتلا به زخم بستر
یکی از مهم‌ترین کارهایی که برای مراقبت از زخم بستر انجام می‌دید، همین کم‌کردن فشار از روی قسمت آسیب‌دیده است. وقتی بیمار نمی‌تونه خودش جابه‌جا بشه، ممکنه ساعت‌ها روی یک سمت بدنش بمونه و همون فشار مداوم، فرصت ترمیم رو از پوست بگیره.
اگر عزیزتون بیشتر وقتش رو توی تخت می‌گذرونه، وضعیت بدنش رو به‌طور منظم تغییر بدید. در صورت نیاز، از بالش یا وسایل مخصوص کاهش فشار کمک بگیرید؛ البته وسیله مناسب باید با توجه به محل زخم و شرایط بیمار انتخاب بشه.
یک نکته مهم
برای همه بیماران نمی‌شه یک ساعت مشخص برای تغییر وضعیت تعیین کرد. اینکه بیمار هر چند وقت یک‌بار باید جابه‌جا بشه، به وضعیت پوست، میزان تحرک، توانایی تغییر حالت، تحمل بیمار و نوع تشک و وسایل حمایتی بستگی داره. بهتره برنامه جابه‌جایی با نظر پزشک یا پرستار تنظیم بشه.
موقع جابه‌جاکردن بیمار هم حواستون به یک نکته باشه: بدن بیمار رو روی ملحفه یا تشک نکشید. این کار اصطکاک ایجاد می‌کنه و ممکنه پوست آسیب‌دیده رو بدتر کنه. اگر جابه‌جایی به‌تنهایی براتون سخته، از فرد دیگری کمک بگیرید یا روش صحیح جابه‌جایی رو از پرستار یاد بگیرید.
گاهی خانواده متوجه یک زخم روی دنبالچه یا باسن می‌شن، اما از قسمت‌های دیگه بدن غافل می‌مونن. درحالی‌که اگر بیمار مدت طولانی توی تخت می‌مونه یا برای حرکت‌کردن به کمک نیاز داره، قسمت‌های دیگه بدنش هم ممکنه تحت فشار قرار بگیرن.
هر روز پوست بیمار رو بررسی کنید؛ به‌خصوص دنبالچه، باسن، لگن، پاشنه‌ها و آرنج‌ها. بهتره هنگام تعویض لباس، رسیدگی به بهداشت یا تغییر وضعیت بدن، این بررسی رو هم انجام بدید تا تبدیل به یک کار جداگانه و سخت نشه.
حالا موقع بررسی باید دنبال چی بگردید؟
اگر متوجه تغییر رنگ ماندگار، تاول یا بازشدن پوست شدید، موضوع رو با پزشک یا پرستار در میون بذارید. تا وقتی زخم بررسی نشده، روی اون فشار نیارید، ماساژش ندید و با چند پماد و محلول مختلف امتحان نکنید که کدوم بهتر جواب می‌ده.
تمیز نگه‌داشتن پوست بیمار مهمه؛ اما این به معنی شستن زیاد یا استفاده از هر ماده ضدعفونی‌کننده‌ای نیست.
پوست اطراف زخم رو تمیز نگه دارید و مراقب باشید عرق، ادرار یا مدفوع برای مدت طولانی روی پوست نمونه. اگر بیمار بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع داره، رسیدگی به بهداشت پوست اهمیت بیشتری پیدا می‌کنه؛ چون رطوبت طولانی‌مدت می‌تونه پوست رو آسیب‌پذیرتر کنه.
اما اگر زخم باز شده، موضوع کمی فرق می‌کنه. روش تمیزکردن و نوع پانسمان باید با توجه به عمق زخم و وضعیت بافت آسیب‌دیده انتخاب بشه. زخم سطحی با زخمی که به لایه‌های عمیق‌تر رسیده، نیاز یکسانی نداره؛ بنابراین بهتره روش شست‌وشو و پانسمان رو از پزشک یا پرستار آشنا با مراقبت زخم یاد بگیرید.
نکته بعدی اینکه اگر داخل زخم بافت سیاه یا مرده می‌بینید، خودتون برای جداکردنش اقدام نکنید. این کار باید بعد از بررسی زخم و در صورت نیاز، توسط فرد آموزش‌دیده انجام بشه.
از طرف دیگه، اگر زخم عمیقه، صرفاً به تعویض پانسمان در خانه اکتفا نکنید. بعضی زخم‌ها به بررسی تخصصی، انتخاب پانسمان مناسب، وسایل کاهش فشار یا اقدامات درمانی دیگه نیاز دارن.
نیاز به بررسی فوری زخم دارید؟
می‌تونید همین حالا از وضعیت زخم عکس بگیرید و برای متخصص زخم بستر که در حال حاضر آنلاین هست ارسال کنید تا دقیق راهنمایی‌تون کنه.
ارسال عکس و مشاوره آنلاین با متخصص زخم
چه وقت باید زخم بستر رو فوری به پزشک نشون بدیم؟
فرض کنید چند روزه از زخم مراقبت می‌کنید، اما حالا می‌بینید اطرافش گرم‌تر یا متورم‌تر شده، درد بیمار بیشتر شده یا ترشح تازه‌ای از زخم خارج می‌شه. این تغییرات رو به حساب روند طبیعی زخم نذارید.
اگر اطراف زخم گرم، متورم یا قرمزتر شده، چرک یا بوی نامطبوع وجود داره، بیمار تب کرده یا دردش شدیدتر شده، همون روز برای ارزیابی فوری پزشکی اقدام کنید. در پوست‌های تیره، تغییر رنگ ناشی از التهاب ممکنه بیشتر به شکل بنفش یا تیره دیده بشه.
اگر بیمار به‌شدت بدحال شده، سطح هوشیاریش پایین اومده یا علائم اورژانسی دیگه‌ای پیدا کرده، منتظر نوبت پزشک نمونید و با اورژانس تماس بگیرید.
لازم نیست برای هر تغییر کوچیکی وحشت کنید؛ اما این نشونه‌ها هم چیزهایی نیستن که بهتر باشه چند روز صبر کنیم و ببینیم چه می‌شه.
قبل از تماس با پزشک یا پرستار، این اطلاعات رو آماده کنید
وقتی می‌خواید درباره زخم بیمار مشورت بگیرید، احتمالاً چند سؤال ازتون پرسیده می‌شه. اگر اطلاعات زیر رو از قبل آماده کرده باشید، راحت‌تر می‌تونید شرایط رو توضیح بدید و به ارزیابی دقیق‌تر کمک کنید.
این اطلاعات کمک می‌کنن پزشک یا پرستار بهتر تشخیص بده که مراقبت در خانه کافیه یا بیمار به پانسمان تخصصی، وسایل کاهش فشار یا اقدامات درمانی دیگه نیاز داره.
زخم بستر چیست و در شروع چه شکلی است؟
زخم بستر همیشه با یک زخم باز و ترسناک شروع نمی‌شه. گاهی وقتی لباس عزیزتون رو عوض می‌کنید یا موقع جابه‌جاکردنش پوستش رو می‌بینید، متوجه یک لکه قرمز، بنفش یا تیره می‌شید. پوست هنوز سالمه، خون‌ریزی هم نداره؛ اما همون تغییر کوچیک ممکنه اولین علامت آسیب باشه.
زخم بستر زمانی ایجاد می‌شه که فشار طولانی‌مدت روی یک قسمت از بدن، خون‌رسانی به پوست و بافت‌های زیرش رو مختل کنه. وقتی خون کافی به اون ناحیه نرسه، بافت کم‌کم آسیب می‌بینه و ممکنه زخم بشه.
این اتفاق بیشتر برای افرادی می‌افته که به دلیل بیماری، سالمندی، جراحی یا ضعف جسمی نمی‌تونن مرتب وضعیت بدنشون رو تغییر بدن. البته حواستون باشه که زخم بستر فقط مشکل افرادی نیست که شبانه‌روز توی تخت هستن. کسی که ساعت‌های زیادی روی صندلی یا ویلچر می‌شینه و نمی‌تونه وزنش رو جابه‌جا کنه هم ممکنه به زخم فشاری دچار بشه. به خصوص اگه اضافه وزن داشته باشه و برای درمان چاقی هم اقدامی انجام نداده باشه.
حالا چرا شناختنش از همون اول مهمه؟ چون ممکنه پوست هنوز باز نشده باشه، ولی آسیب از زیر شروع شده باشه. اگر منتظر بمونید تا یک سوراخ یا زخم واضح ببینید، ممکنه آسیب فرصت پیدا کنه عمیق‌تر بشه.
پس بیایید ببینیم زخم بستر در شروع چه نشونه‌هایی داره و چطور می‌تونید تغییرات مشکوک پوست رو بهتر بشناسید.
زخم بستر چیست؟ با تعریف زخم فشاری آشنا شوید
زخم بستر یا زخم فشاری، آسیب پوست و بافت زیر آن است که معمولاً وقتی بخشی از بدن برای مدتی زیر فشار بماند، ایجاد می‌شود. این فشار می‌تواند خون‌رسانی به بافت را کاهش بدهد و به پوست آسیب بزند. زخم بستر بیشتر در نواحی استخوانی مثل پاشنه پا، لگن و دنبالچه دیده می‌شود و ممکن است از تغییر رنگ پوست شروع شود و به زخم عمیق‌تر برسد.
نمی‌دونید زخم به چه پانسمانی نیاز داره؟
عکس زخم رو برای پزشک و کارشناس زخم مهدشفا بفرستید. بعد از بررسی عکس و اطلاعات بیمار، درباره وضعیت زخم، پانسمان مناسب و روش مراقبت در خانه راهنمایی می‌گیرید؛ بدون رفت‌وآمد برای شروع مشاوره. اگر بررسی آنلاین کافی نباشه، ممکنه معاینه حضوری لازم بشه.
ارسال عکس و مشاوره آنلاین زخم بستر
علائم اولیه زخم بستر چیست و چه تغییراتی در پوست مهم‌اند؟
برای شناخت زخم بستر، فقط به دنبال یک لکه قرمز یا یک زخم باز نگردید. پوست گاهی پیش از اینکه ظاهر زخمی پیدا کنه، با چند تغییر کوچک به شما هشدار می‌ده.
وقتی پوست بیمار رو بررسی می‌کنید، به رنگ، دمای پوست، حالت و بافت اون و احساسی که بیمار در اون قسمت داره توجه کنید. البته همه این نشونه‌ها در تمام افراد دیده نمی‌شن و ظاهر زخم در پوست‌های روشن و تیره هم ممکنه متفاوت باشه.
یک نکته مهم درباره زخم بستر در پوست‌های تیره
اگر پوست عزیزتون تیره است، به این امید نباشید که حتماً باید قرمزی واضح ببینید تا به زخم بستر شک کنید. در این افراد ممکنه تغییر رنگ به شکل بنفش، آبی یا تیرگی غیرمعمول دیده بشه. تغییر دما، سفتی، تورم یا درد هم می‌تونه سرنخ مهمی باشه.
یک بررسی ساده هم وجود داره: در پوست سالم، قرمزی ناشی از بعضی انواع فشار ممکنه با فشار ملایم انگشت موقتاً کم‌رنگ بشه؛ اما در آسیب فشاری مرحله اول، تغییر رنگ معمولاً با فشار از بین نمی‌ره.
بااین‌حال، این آزمون به‌تنهایی زخم بستر رو تأیید یا رد نمی‌کنه. اگر نتیجه واضح نیست یا اصلاً قرمزی دیده نمی‌شه، باز هم احتمال آسیب وجود داره. برای بررسی این ناحیه، پوست رو فشار ندید و ماساژ ندید؛ تغییرات مشکوک رو به پزشک یا پرستار نشون بدید.
زخم بستر بیشتر در کدام قسمت‌های بدن ایجاد می‌شود؟
یک قاعده ساده وجود داره:
هر جا استخوان به پوست نزدیک‌تر باشه یا بدن مدت زیادی به یک سطح تکیه بده، احتمال ایجاد زخم فشاری بیشتر می‌شه.
به همین دلیله که محل زخم تا حد زیادی به حالت بدن بیمار بستگی داره؛ اینکه بیشتر به پشت می‌خوابه، به پهلو می‌مونه یا ساعت‌های طولانی روی صندلی می‌شینه.
هر پوزیشن و وضعیتی که بیمار داره، یک سری نقاط حساس داره که فشار اونجاها بیشتره. این جدول بهتون میگه کجاها رو باید زیر ذره‌بین بگیرید تا غافلگیر نشید.
| وضعیت بیمار | کجا رو چک کنیم؟ | نکته طلایی و کاربردی |
|---|---|---|
| خوابیدن به پشت | دنبالچه و استخوان خاجی، پاشنه‌ها، پشت سر، آرنج‌ها و کتف‌ها | توی این حالت بیشترین فشار روی دنبالچه است. حتماً زیر پاشنه‌ها رو با یک بالشت نرم آزاد کنید تا پوستش به تشک ساییده نشه. |
| خوابیدن به پهلو | گوش، شانه، کناره لگن، زانوها و قوزک‌های پا | لگن در این حالت خیلی حساسه. یک بالشت بین زانوها بذارید تا استخوان‌های زانو و قوزک مدام روی هم فشار نیارن و خون‌رسانی قطع نشه. |
| نشستن طولانی | باسن، استخوان‌های نشیمنگاه و دنبالچه | نشستن یعنی تمرکز وزن روی یک نقطه کوچیک! هر 15 دقیقه از بیمار بخواید (یا کمکش کنید) کمی وزنش رو جابه‌جا کنه تا خون دوباره به بافت‌ها برگرده. |
| وسایل پزشکی | پوست زیر ماسک، لوله‌ها، آتل‌ها و وسایل فشارآورده | زخم فقط مال تخت نیست! لوله اکسیژن یا آتل می‌تونه بی‌صدا پوست رو داغون کنه. روزی چند بار زیر لوله‌ها رو چک کنید و جاشون رو میلی‌متری تغییر بدید. |
زخم بستر باسن و دنبالچه چه شکلی است؟
زخم بستر باسن و دنبالچه از اون مشکلاتیه که خانواده‌ها معمولاً وقتی متوجهش می‌شن که پوست تغییر رنگ داده یا زخمی شده؛ به‌خصوص در بیمارانی که بیشتر وقتشون رو به پشت می‌گذرونن یا توانایی جابه‌جایی ندارن.
گاهی ماجرا با یک تغییر کوچک شروع می‌شه: قسمتی از پوست دنبالچه تیره‌تر شده، به لمس حساسه یا نسبت به اطراف سفت‌تر به نظر می‌رسه. در موارد دیگه، اولین چیزی که می‌بینید یک تاول یا زخم بازه.
اما یک نکته مهم وجود داره: هر قرمزی یا زخمی روی باسن و دنبالچه، لزوماً زخم بستر نیست.
مثلاً اگر بیمار بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع داره، موندن رطوبت روی پوست می‌تونه باعث التهاب و آسیب پوستی بشه. ساییده‌شدن پوست و بعضی بیماری‌های پوستی هم ممکنه ظاهری شبیه زخم بستر ایجاد کنن. گاهی هم چند عامل با هم وجود دارن؛ یعنی هم فشار به پوست آسیب زده و هم رطوبت شرایط رو بدتر کرده.
پس برای تشخیص درست، فقط به محل زخم نگاه نمی‌کنیم. شکل آسیب، وضعیت پوست اطراف، مدت‌زمانی که بیمار در یک وضعیت می‌مونه و شرایط عمومی اون هم اهمیت دارن. اگر پوست دنبالچه یا باسن تغییر کرده، بهتره پزشک یا پرستار اون رو بررسی کنه تا مشخص بشه مشکل دقیقاً از چیه.
زخم بستر پا چگونه شروع می‌شود؟
وقتی صحبت از زخم بستر پا می‌شه، پاشنه و قوزک پا از قسمت‌هایی هستن که باید حسابی حواسمون بهشون باشه. این موضوع برای بیمارانی که مدت زیادی توی تخت می‌مونن یا نمی‌تونن پاهاشون رو آزادانه حرکت بدن، اهمیت بیشتری داره.
ممکنه اول متوجه یک لکه تیره، تاول کوچک یا تغییر غیرعادی در پوست بشید. گاهی هم پوست یک قسمت نسبت به اطراف گرم‌تر یا سردتر شده یا حالت طبیعی خودش رو از دست داده.
اگر بیمار دیابت یا مشکل گردش خون داره، آسیب پوستی پا رو جدی‌تر پیگیری کنید. چرا؟ چون در این شرایط، ممکنه درد به‌اندازه آسیب واقعی محسوس نباشه یا ترمیم زخم سخت‌تر پیش بره.
البته هر زخمی روی پا زخم بستر نیست. دیابت، اختلال گردش خون و عوامل دیگه هم می‌تونن باعث ایجاد زخم بشن. برای همین، نباید صرفاً از روی محل زخم نتیجه گرفت که علتش فشاره. پزشک یا کارشناس زخم باید علت و عمق آسیب رو هم بررسی کنه تا مسیر درمان درست انتخاب بشه.
مراحل و شدت زخم بستر چه تفاوتی دارند؟
شاید یک‌بار شنیده باشید که می‌گن زخم بستر مرحله یکه یا به مرحله سه رسیده. این شماره‌ها دقیقاً به چه دردی می‌خورن؟
متخصصان برای توصیف میزان آسیب ناشی از فشار، از یک سیستم مرحله‌بندی استفاده می‌کنن. در این سیستم، چهار مرحله اصلی وجود داره. دو وضعیت مهم دیگه هم با عنوان زخم غیرقابل‌مرحله‌بندی و آسیب بافت عمقی ناشی از فشار شناخته می‌شن.
شماره مرحله از ظاهر زخم به‌تنهایی تعیین نمی‌شه؛ مهمه که پوست و بافت‌های زیرش تا چه عمقی آسیب دیده باشن و چه بافتی قابل مشاهده یا لمس باشه.
بیایید از مرحله‌ای شروع کنیم که ممکنه هنوز هیچ زخم بازی وجود نداشته باشه.
مرحله اول: پوست هنوز باز نشده، اما آسیب شروع شده است
در این مرحله، پوست هنوز سالم و بسته است؛ یعنی سوراخ یا زخم بازی نمی‌بینید. بااین‌حال، یک قسمت از پوست تغییر رنگ ماندگار داره که با فشار، کم‌رنگ نمی‌شه.
ممکنه پوست اون ناحیه گرم‌تر یا سردتر از اطراف باشه، سفت‌تر یا نرم‌تر شده باشه یا بیمار از درد و حساسیت شکایت کنه.
در پوست‌های تیره، این آسیب ممکنه قرمزی واضحی نداشته باشه و با تیرگی یا تغییر رنگ متفاوت خودش رو نشون بده.
مثلاً فرض کنید موقع بررسی پاشنه بیمار، متوجه لکه‌ای می‌شید که نسبت به پوست اطراف تیره‌تره و با فشار طولانی روی اون قسمت ارتباط داره. حتی اگر پوست کاملاً بسته باشه، باز هم باید احتمال آسیب فشاری رو در نظر بگیرید.
نکته اصلی این مرحله اینه که پوست باز نشده، اما آسیب می‌تونه شروع شده باشه.
مرحله دوم: لایه سطحی پوست آسیب دیده است
در مرحله دوم، آسیب از سطح پوست عبور کرده و بخشی از لایه‌های سطحی اون از بین رفته. حالا ممکنه یک زخم کم‌عمق با سطح صورتی یا قرمز ببینید یا پوست به شکل یک تاول ظاهر شده باشه.
تاول ممکنه سالم باشه یا ترکیده باشه و سطح زیر اون دیده بشه. در این مرحله، بافت چربی زیر پوست نباید در بستر زخم نمایان باشه.
یه نکته مهم اینجاست: هر زخم کم‌عمقی که روی پوست می‌بینید، مرحله دوم زخم بستر نیست. آسیب ناشی از رطوبت، ساییدگی یا بعضی مشکلات پوستی هم می‌تونه ظاهری شبیه اون داشته باشه. تشخیص درست به بررسی شکل زخم و علت ایجادش بستگی داره.
مرحله سوم: آسیب به بافت‌های زیر پوست رسیده است
در مرحله سوم، آسیب عمیق‌تر شده و تمام ضخامت پوست درگیر شده. ممکنه داخل زخم، بافت چربی زیر پوست دیده بشه و زخم حالت گود یا حفره‌مانند پیدا کرده باشه.
گاهی دهانه زخم کوچیک به نظر می‌رسه، اما زیر لبه‌های اون فضای آسیب‌دیده بیشتری وجود داره. ممکنه مسیرهایی زیر پوست ایجاد شده باشن که از سطح زخم به‌راحتی دیده نمی‌شن.
در این مرحله، ممکنه مقداری بافت مرده یا لایه‌ای از ترشحات خشک‌شده هم وجود داشته باشه؛ به شرطی که عمق واقعی زخم همچنان قابل تشخیص باشه. عضله، تاندون یا استخوان در تعریف مرحله سوم، بافت نمایان‌شده زخم نیستن؛ اگر این ساختارها درگیر یا نمایان باشن، ممکنه زخم در مرحله چهارم قرار بگیره.
مرحله چهارم: آسیب عمیق است و ساختارهای زیرین درگیر شده‌اند
در مرحله چهارم، تخریب بافت عمیقه و ممکنه لایه‌های زیر پوست به‌شدت آسیب دیده باشن. فاسیا، یعنی لایه‌ای که عضلات رو می‌پوشونه، عضله، تاندون، غضروف یا استخوان ممکنه داخل زخم دیده بشن یا در معاینه تخصصی مستقیماً قابل لمس باشن.
گاهی دهانه زخم فقط بخشی از ماجراست. ممکنه زیر لبه‌های زخم حفره‌ها یا مسیرهای عمیقی وجود داشته باشه که وسعت واقعی آسیب رو بیشتر می‌کنن.
اگر استخوان درگیر باشه، پزشک باید احتمال عفونت استخوان رو هم بررسی کنه. البته هر زخم مرحله چهار به معنی عفونت استخوان نیست؛ این موضوع به ارزیابی و بررسی‌های لازم بستگی داره.
زخم غیرقابل‌مرحله‌بندی یعنی چه؟
گاهی به زخم نگاه می‌کنید و می‌بینید بخش زیادی از کف اون با بافت مرده یا لایه‌ای ضخیم و تیره پوشیده شده. در چنین شرایطی، ممکنه معلوم نباشه زخم واقعاً تا چه عمقی پیش رفته.
وقتی این پوشش اجازه نمی‌ده عمق واقعی آسیب مشخص بشه، زخم رو غیرقابل‌مرحله‌بندی می‌نامن. منظور این نیست که زخم اهمیت نداره یا مرحله‌بندی اون لازم نیست؛ منظور اینه که تا وقتی عمق قابل ارزیابی نباشه، نمی‌شه با اطمینان مرحله دقیق رو مشخص کرد.
گاهی برای تعیین عمق واقعی، لازم می‌شه متخصص پس از ارزیابی تصمیم بگیره که آیا برداشتن بافت مرده ضرورت داره یا نه. این کار نباید خودسرانه در خانه انجام بشه. به‌خصوص اگر روی پاشنه، یک لایه خشک و محکم از بافت مرده وجود داره، نباید بدون ارزیابی تخصصی اون رو بکنید یا جدا کنید.
آسیب بافت عمقی ناشی از فشار چیست؟
این وضعیت کمی با زخم‌هایی که تا اینجا گفتیم فرق داره. ممکنه سطح پوست هنوز بسته باشه، اما بافت‌های عمیق‌تر زیر اون آسیب دیده باشن.
برای مثال، ممکنه یک ناحیه از پوست به رنگ بنفش تیره یا زرشکی دراومده باشه یا تاولی خونی دیده بشه. چنین تغییراتی می‌تونن نشونه آسیب بافت عمقی ناشی از فشار باشن؛ آسیبی که ممکنه در زیر سطح پوست، حتی پیش از بازشدن اون، ایجاد شده باشه.
نکته مهم اینه که بسته‌بودن پوست در این شرایط به معنی سطحی‌بودن آسیب نیست. بعضی از این آسیب‌ها ممکنه به‌سرعت تغییر کنن و وسعت واقعی‌شون بعداً مشخص بشه؛ بعضی هم بدون ایجاد تخریب گسترده‌تر بهبود پیدا می‌کنن. نمی‌شه از همون ابتدا با قطعیت گفت که چه مسیری رو طی خواهند کرد.
کارشناس زخم چطور مرحله زخم بستر رو مشخص می‌کنه؟
حالا شاید براتون سؤال باشه که وقتی کارشناس زخم بیمار رو بررسی می‌کنه، دقیقاً دنبال چیه؟ از کجا می‌فهمه یک زخم مرحله دومه یا به مرحله سوم و چهارم رسیده؟
مرحله‌بندی زخم فقط با نگاه‌کردن به بزرگی یا کوچکی اون انجام نمی‌شه. مهم‌ترین موضوع، نوع و عمق بافتیه که آسیب دیده.
فرض کنید دو بیمار زخم‌هایی به یک اندازه دارن؛ یکی فقط بخشی از پوستش آسیب دیده، اما در دیگری بافت چربی زیر پوست هم درگیر شده. با وجود اینکه اندازه ظاهری زخم‌ها ممکنه مشابه باشه، مرحله اون‌ها لزوماً یکسان نیست.
کارشناس زخم برای ارزیابی، چند موضوع رو کنار هم بررسی می‌کنه:
برای فهمیدن وضعیت زخم عزیزتون، از پزشکان متخصص زخم بستر کمک بگیرید
اگر روی پوست عزیزتون زخمی ایجاد شده و نمی‌دونید در چه مرحله‌ایه یا از کجا باید درمانش رو شروع کنید، می‌تونید همین حالا عکس زخم بستر رو برای متخصص زخم مهدشفا بفرستید و درباره وضعیت بیمار و مراقبت‌های لازم راهنمایی بگیرید.
کارشناس آنلاین مهدشفا آماده گفت‌وگو و پاسخگویی به سؤال‌های شماست. با بررسی عکس در کنار اطلاعاتی که درباره شرایط بیمار می‌دید، دستورالعمل ترمیم و لیست وسایل لازم و نحوه پانسمان و ترمیم زخم را بصورت آنلاین دریافت می‌کنید و همین حالا میتوانید برنامه درمان و مراقبت از زخم رو در منزل شروع کنید.
پزشکان متخصص ترمیمی همین حالا آنلاین هستند؛ عکس زخم و شرح کوتاهی از وضعیت بیمار رو ارسال کنید تا برای قدم بعدی راهنمایی اختصاصی بگیرید.
شروع مشاوره آنلاین و ارسال عکس زخمچکاپ و بررسی آنلاین زخم بستر در خانه؛ تشخیص فوری علائم خطر، پیشگیری و درمان
اگر به تازگی متوجه قرمزی، لکه یا زخم روی پوست عزیزتان شده‌اید و نمی‌دانید چقدر جدی است، این ابزار به شما کمک می‌کند. بدون نیاز به حدس و گمان، در چند قدم ساده وضعیت زخم را بسنجید تا متوجه شوید آیا نیاز به ویزیت پزشک دارید و چطور باید جلوی بدتر شدن آن را بگیرید.
🩹 مرحله ۱: وضعیت فعلی زخم را مشخص کنید
اینجا قرار نیست تشخیص قطعی بدهیم؛ هدف این است بفهمیم زخم در چه سطحی از توجه و پیگیری قرار می‌گیرد.
🚨 مرحله ۲: بررسی خطر عفونت و نیاز به اقدام فوری
این بخش خیلی مهم است. بعضی علائم می‌توانند نشان بدهند زخم فقط یک زخم ساده نیست و باید سریع‌تر بررسی شود.
🛡️ مرحله ۳: ارزیابی پیشگیری از زخم بستر در منزل
زخم بستر معمولاً ناگهانی نیست؛ بیشتر وقت‌ها از فشار طولانی، رطوبت، تغذیه نامناسب و بررسی نکردن پوست شروع می‌شود.
🕒 مرحله ۴: اطلاعات لازم برای برنامه تغییر وضعیت بیمار
در این مرحله، زخم‌یار بر اساس شرایط خانه و بیمار یک برنامه قابل اجرا برای تغییر وضعیت و بررسی پوست پیشنهاد می‌دهد.
📋 مرحله ۵: نتیجه ارزیابی
نتیجه شما اینجا نمایش داده می‌شود. اگر اطلاعات را تغییر دهید، میتوانید دوباره نتیجه بگیرید.
چطور از بیمار مبتلا به زخم بستر در خانه مراقبت کنیم؟
بذارید از یک جای مهم شروع کنیم: مراقبت از زخم بستر فقط این نیست که هر روز زخم رو بشورید و پانسمانش رو عوض کنید. ممکنه تمام این کارها رو انجام بدید، اما چون بیمار ساعت‌ها به همون شکل خوابیده یا پوستش مدام با رطوبت و عرق در تماسه، زخم همچنان بدتر بشه.
می‌دونیم مراقبت از بیماری که بیشتر وقتش رو توی تخت می‌گذرونه، کار ساده‌ای نیست؛ به‌خصوص وقتی بیشتر مسئولیت‌ها روی دوش یک نفر از خانواده باشه. برای همین بهتره به‌جای اینکه همه‌چیز رو به خاطر بسپارید یا هر بار حدس بزنید چه کاری لازمه، یک برنامه مشخص برای مراقبت داشته باشید.
بیایید قدم‌به‌قدم جلو بریم و ببینیم در طول روز دقیقاً چه کارهایی باید انجام بدید.
چطور بیمار رو جابه‌جا کنیم که پوستش آسیب نبینه؟
تصور کنید عزیزتون چند ساعت به پشت خوابیده. تمام این مدت، وزن بدنش روی قسمت‌هایی مثل دنبالچه و پاشنه‌ها فشار وارد می‌کنه. حالا اگر نتونه خودش بچرخه یا وضعیتش رو تغییر بده، این فشار همچنان ادامه پیدا می‌کنه و ممکنه آسیب پوست بیشتر بشه.
برای همین، یکی از مهم‌ترین کارهای روزانه اینه که به‌موقع و به روش درست، وضعیت بدن بیمار رو تغییر بدید تا فشار مدام روی یک نقطه نمونه.
البته جابه‌جاکردن بیمار هم قلق خودش رو داره. اگر این کار رو با عجله یا به روش نادرست انجام بدید، ممکنه پوستش روی ملحفه کشیده بشه یا خودتون موقع بلندکردنش آسیب ببینید.
برای اینکه جابه‌جایی هم برای بیمار راحت‌تر باشه و هم برای شما، این نکات رو رعایت کنید.
حتی اگر بیمار بیشتر وقتش رو در تخت می‌گذرونه، براش توضیح بدید که قراره به پهلو بچرخونیدش یا وضعیت پاهاش رو تغییر بدید. ازش بپرسید جایی درد داره یا با حرکت خاصی اذیت می‌شه.
اگر می‌تونه همکاری کنه، اجازه بدید تا جایی که براش مقدوره خودش هم کمک کنه. این‌طوری جابه‌جایی راحت‌تر می‌شه و لازم نیست تمام وزن بدنش رو شما به‌تنهایی تحمل کنید.
یکی از اشتباه‌هایی که ممکنه ناخواسته انجام بدیم، کشیدن بدن بیمار روی تشکه؛ مثلاً وقتی می‌خوایم کمی بالاترش ببریم یا به پهلو بچرخونیمش.
اگر چنین وسایلی در اختیار ندارید یا نمی‌دونید چطور باید ازشون استفاده کنید، از پرستار بخواید روش ایمن جابه‌جایی رو بهتون آموزش بده.
گاهی بیمار سنگینه، نمی‌تونه همکاری کنه یا به خاطر درد و محدودیت حرکتی، جابه‌جاکردنش دشواره. توی این شرایط ممکنه به کمک یک مراقب دیگه یا وسیله مخصوص جابه‌جایی نیاز داشته باشید.
فرض کنید زخم روی پاشنه پا قرار داره. در این حالت، نباید تمام وزن پا مستقیم روی پاشنه بمونه. با کمک بالش و با قرار دادن درست اون زیر ساق پا، می‌شه پاشنه رو از سطح تخت بلند کرد تا فشار مستقیم از روش برداشته بشه.
برای زخم‌های قسمت‌های دیگه بدن هم می‌شه از بالش یا وسایل مخصوص کاهش فشار استفاده کرد؛ اما وسیله باید متناسب با محل زخم و وضعیت بیمار انتخاب بشه. حواستون باشه که با یک جابه‌جایی، فشار رو از روی زخم برندارید و ناخواسته به نقطه دیگه‌ای منتقل نکنید.
وقتی بیمار رو در وضعیت جدید قرار دادید، چند چیز رو بررسی کنید: آیا قسمت زخمی همچنان زیر بدنش مونده؟ بالش درست قرار گرفته؟ ملحفه زیر بدن چین نخورده؟ لوله یا وسیله‌ای زیر پوستش گیر نکرده؟ بیمار درد یا ناراحتی تازه‌ای داره؟
همین بررسی کوتاه کمک می‌کنه متوجه بشید که وضعیت جدید واقعاً برای بیمار مناسبه یا نه.
تشک مواج و تشک‌های مخصوص کاهش فشار هم می‌تونن کمک‌کننده باشن؛ اما تشک مناسب به‌تنهایی جای جابه‌جایی درست و بررسی پوست رو نمی‌گیره.
چطور پوست بیمار رو تمیز نگه داریم و نذاریم رطوبت بهش آسیب بزنه؟
پوستی که ساعت‌های طولانی در تماس با تخت یا لباسه، بیشتر در معرض آسیب قرار می‌گیره. حالا اگر عرق، ادرار یا مدفوع هم برای مدت طولانی روی اون بمونه، شرایط سخت‌تر می‌شه.
اینجا لازم نیست هر روز بدن بیمار رو با شدت بشورید یا از چند جور ماده پاک‌کننده استفاده کنید. اتفاقاً تمیزکردن ملایم، خشک‌کردن درست و کم‌کردن تماس طولانی پوست با رطوبت، خیلی مهم‌تر از شست‌وشوی محکم و مکرره. {*}
پوست رو آروم تمیز کنید؛ قرار نیست حسابی بسابیدش!
برای تمیزکردن پوست از آب ولرم و شوینده ملایمی استفاده کنید که باعث سوزش و خشکی پوست نشه. بعد از شست‌وشو، با حوله نرم آب اضافی رو به‌آرومی بگیرید؛ حوله رو روی پوست نکشید و قسمت‌های حساس رو محکم نسابید.
موقع تمیزکردن بدن، فقط به شستن اکتفا نکنید. همون موقع نگاهی هم به پوست بندازید. ببینید تغییر رنگ تازه‌ای ایجاد شده؟ تاول یا زخم جدیدی وجود داره؟ بیمار از درد یا سوزش در قسمت خاصی شکایت می‌کنه؟
اگر بیمار بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع داره، این قسمت رو جدی‌تر بگیرید.
وقتی بیمار نمی‌تونه ادرار یا مدفوعش رو کنترل کنه، پوست باسن، دنبالچه و اطراف ناحیه تناسلی مدت بیشتری در معرض رطوبت و مواد محرک قرار می‌گیره. این تماس طولانی می‌تونه پوست رو ملتهب کنه و باعث قرمزی، سوزش یا پوسته‌پوسته‌شدنش بشه.
برای همین، وقتی پوشک یا زیرانداز خیس یا آلوده می‌شه، رسیدگی رو عقب نندازید.
گاهی پزشک یا پرستار استفاده از کرم محافظ پوست در برابر رطوبت رو پیشنهاد می‌کنه. این کرم‌ها کمک می‌کنن پوست سالمی که مرتب در تماس با ادرار و مدفوع قرار می‌گیره، کمتر آسیب ببینه.
مراقب چیزهای کوچیکی باشید که مدام به پوست فشار میارن یا اون رو می‌سایند.
گاهی مشکل از یک فشار شدید و مشخص نیست؛ چند عامل کوچیک در طول روز دست‌به‌دست هم می‌دن و پوست رو آسیب‌پذیر می‌کنن.
مثلاً ملحفه‌ای که زیر بدن بیمار چین خورده، لباس زبری که روی پوست کشیده می‌شه یا لوله‌ای که زیر بدن گیر کرده و مدام به یک نقطه فشار می‌آره.
تمیزکردن پوست اطراف زخم با تمیزکردن خود زخم فرق داره.
این دو کار رو با هم اشتباه نگیرید.
پوست سالم اطراف زخم رو می‌شه با روش ملایم تمیز کرد؛ اما اگر خود زخم باز شده، ترشح داره یا به بافت‌های زیر پوست رسیده، باید طبق برنامه‌ای که برای همون زخم تعیین شده رسیدگی بشه.
نوع شست‌وشو، پانسمان مناسب و زمان تعویضش به شرایط زخم بستگی داره. برای همین، اگر زخم باز یا عمیقه، از پزشک یا پرستار بخواید روش تمیزکردن و پانسمان رو مرحله‌به‌مرحله بهتون آموزش بده.
هر روز چه چیزهایی رو بررسی و یادداشت کنیم؟
فرض کنید امروز زخم رو نگاه کردید و به نظرتون تغییر خاصی نکرده. فردا دوباره بررسیش می‌کنید و احساس می‌کنید کمی بزرگ‌تر شده. اگر از روزهای قبل چیزی ثبت نکرده باشید، ممکنه تشخیص اینکه واقعاً تغییری اتفاق افتاده یا نه، سخت بشه.
برای همین، بهتره وضعیت پوست و زخم رو به‌طور منظم یادداشت کنید. قرار نیست دفتر پیچیده‌ای درست کنید؛ چند خط ساده که هر روز تکمیل بشه، می‌تونه برای پیگیری وضعیت بیمار خیلی مفید باشه.
هر روز پوست بیمار رو بررسی کنید و هنگام تغییر وضعیت هم نگاهی به قسمت‌هایی بندازید که بیشتر زیر فشار قرار می‌گیرن.
اگر بیمار نمی‌تونه به‌خوبی درباره درد و ناراحتی‌اش صحبت کنه، به رفتارش هم توجه کنید. مثلاً موقع لمس یک قسمت از بدنش اخم می‌کنه، بدنش رو جمع می‌کنه، از حرکت‌کردن امتناع می‌کنه یا هنگام جابه‌جایی واکنش نشون می‌ده. این رفتارها ممکنه نشونه درد یا ناراحتی باشن و ارزش بررسی دارن.
حالا ببینیم بهتره چه چیزهایی رو یادداشت کنید. {*}
| چی رو یادداشت کنیم؟ | چی ثبت کنیم؟ | یه نکته کاربردی |
|---|---|---|
| ۱. وضعیت پوست | محل تغییر رنگ، قرمزی یا تیرگی تازه، تاول، زخم جدید، تورم و تغییر حالت پوست رو ثبت کنید. مثلاً بنویسید «امروز روی پاشنه پای راست یک تغییر رنگ تازه دیده شد» یا «قسمت کنار زخم نسبت به روز قبل متورم‌تر به نظر می‌رسه». | محل رو تا جای ممکن دقیق بنویسید؛ مثلاً پاشنه پای راست، نه فقط «پا». یادداشت رو با تاریخ و ساعت همراه کنید تا بعداً راحت‌تر مقایسه بشه. |
| ۲. تغییرات زخم قبلی |
اگر زخم از قبل وجود داره، به تغییراتش توجه کنید. آیا بزرگ‌تر یا عمیق‌تر به نظر می‌رسه؟ ترشحاتش بیشتر شده؟ رنگ ترشح تغییر کرده یا بوی نامطبوع جدیدی ایجاد شده؟
لازم نیست خودتون با قطعیت درباره علت این تغییرات قضاوت کنید؛ همین که تغییر رو دقیق ثبت کنید و به پزشک یا پرستار اطلاع بدید، ارزشمنده. |
به‌جای «زخم بدتر شده»، همون چیزی رو که دیدید بنویسید؛ مثلاً ترشح بیشتر شده یا رنگ ترشح تغییر کرده. علت رو حدس نزنید. |
| ۳. درد و حال عمومی بیمار | بنویسید بیمار بیشتر از قبل درد داره یا نه. تب، بی‌حالی غیرمعمول یا تغییر محسوس در وضعیت عمومی رو هم ثبت کنید. اگر بیمار نمی‌تونه دردش رو بیان کنه، واکنش‌های رفتاریش رو یادداشت کنید. | اگر بیمار نمی‌تونه درباره دردش حرف بزنه، چیزی رو که خودتون می‌بینید ثبت کنید؛ واکنش رفتاری و تغییر حال بیمار هم اطلاعات مهمیه. |
| ۴. مراقبت‌هایی که انجام داده‌اید | زمان‌های تغییر وضعیت، حالت قرارگیری بدن، بررسی پوست و تعویض پانسمان طبق برنامه رو ثبت کنید. این اطلاعات کمک می‌کنن مشخص بشه چه مراقبت‌هایی انجام شده و آیا برنامه فعلی نیاز به بازبینی داره یا نه. | کنار هر مراقبت، زمان و حالت قرارگیری بدن رو هم بنویسید؛ این‌طوری بعداً لازم نیست برای یادآوری جزئیات به حافظه‌تون تکیه کنید. |
| ۵. تغییرات مهم در وضعیت بیمار | اگر بیمار نسبت به روزهای قبل خیلی کمتر غذا می‌خوره، مایعات کمتری دریافت می‌کنه یا توانایی حرکتش کاهش پیدا کرده، این تغییرات رو هم یادداشت کنید و به کادر درمان اطلاع بدید. | تغییر رو با وضعیت روزهای قبل مقایسه کنید؛ مثلاً بنویسید «امروز کمتر از معمول غذا خورد» تا یادداشت‌تون برای کادر درمان روشن‌تر باشه. |
| اندازه‌گیری زخم | اگر پزشک یا پرستار روش اندازه‌گیری زخم رو بهتون آموزش داده، می‌تونید طول، عرض و در صورت آموزش، عمق اون رو طبق همون روش ثبت کنید. اندازه‌گیری نادرست یا دستکاری داخل زخم برای اندازه‌گرفتن عمق، کار مناسبی نیست. | اگر روش اندازه‌گیری رو آموزش ندیدید، برای اندازه‌گرفتن عمق داخل زخم رو دستکاری نکنید. اندازه‌گیری رو فقط طبق همون روشی که آموزش دیدید انجام بدید. |
| عکس‌گرفتن از زخم | گرفتن عکس هم ممکنه برای مقایسه تغییرات روزهای مختلف کمک‌کننده باشه. بهتره تا حد امکان نور و زاویه عکس‌ها یکسان باشه و حتماً حریم خصوصی و رضایت بیمار رعایت بشه. | برای مقایسه راحت‌تر، تا جای ممکن نور و زاویه عکس‌ها رو ثابت نگه دارید و قبل از عکس‌گرفتن، رضایت بیمار و حریم خصوصی‌ش رو در نظر بگیرید. |
چه وقت نباید منتظر بررسی روز بعد بمونیم؟
ثبت روزانه برای پیگیری وضعیت بیمار مفیده، اما به این معنی نیست که اگر تغییری دیدید باید چند روز صبر کنید تا روندش مشخص بشه. اگر زخم تازه‌ای ایجاد شده، زخم قبلی در حال گسترشه، درد بیشتر شده یا ترشحات تغییر کرده، برای بررسی پزشکی اقدام کنید.
اگر اطراف زخم گرم و متورم شده، چرک خارج می‌شه یا بیمار تب کرده، ارزیابی فوری در همون روز لازمه. اگر حال بیمار به‌شدت بد شده، گیج شده یا سطح هوشیاریش پایین اومده، با اورژانس تماس بگیرید.
برنامه روزانه مراقبت از بیمار مبتلا به زخم بستر
برای اینکه کارها روی هم جمع نشن و چیزی از قلم نیفته، می‌تونید از این جدول به‌عنوان یک چک‌لیست ساده استفاده کنید. زمان‌بندی هر کار رو بر اساس برنامه‌ای که برای بیمار تعیین شده تنظیم کنید.
| کار روزانه | چرا مهمه؟ | چه وقت باید کمک بگیرید؟ |
|---|---|---|
| تغییر وضعیت بدن طبق برنامه مشخص | کمک می‌کنه فشار برای مدت طولانی روی یک نقطه نمونه. | وقتی جابه‌جایی ایمن نیست، بیمار درد زیادی داره یا پوست و زخم بدتر می‌شن. |
| بررسی پوست هنگام تغییر وضعیت | کمک می‌کنه آسیب تازه زودتر دیده بشه. | وقتی تغییر رنگ ماندگار، تاول یا زخم جدید می‌بینید. |
| تمیزکردن و خشک‌کردن ملایم پوست | از آسیب ناشی از رطوبت و ساییدگی جلوگیری می‌کنه. | وقتی التهاب، زخم یا تحریک پوست ادامه پیدا می‌کنه. |
| رسیدگی سریع به بی‌اختیاری و تعویض ملحفه آلوده | تماس طولانی پوست با رطوبت و مواد محرک رو کمتر می‌کنه. | وقتی با وجود مراقبت، پوست همچنان آسیب می‌بینه یا نمی‌دونید چه محافظی مناسبه. |
| ثبت تغییرات زخم و حال عمومی | کمک می‌کنه روند تغییرات مشخص بشه و اطلاعات دقیق‌تری به کادر درمان بدید. | وقتی زخم گسترش پیدا می‌کنه، ترشحات تغییر می‌کنن یا حال عمومی بیمار افت می‌کنه. |
در آخر، یه نکته رو جدی بگیرید: لازم نیست همه‌چیز رو تنهایی یاد بگیرید و به‌تنهایی از پسش بربیاید. اگر زخم باز یا عمیقه، جابه‌جایی بیمار براتون سخته یا با وجود مراقبت روزانه، پوست همچنان آسیب می‌بینه، از پزشک یا پرستار آشنا با مراقبت زخم کمک بخواید.
برای این کار نیازی به رفت‌وآمد سخت بیمار نیست؛ می‌تونید همین حالا از خدمات مشاوره آنلاین با پزشک متخصص زخم بستر و پانسمان نوین استفاده کنید، مستقیم با پزشک گفتگو کنید، عکس زخم رو بفرستید تا دکتر اختصاصی بهتون بگه دقیقاً چیکار کنید و دستورالعمل قدم‌به‌قدم بهبود زخم و روش‌های ترمیم در منزل رو با اطمینان کامل اجرا کنید.
مراقبت از زخم بستر در خانه؛ پانسمان رو چطور انجام بدیم و چه پمادی بزنیم؟
وقتی زخم بستر عزیزتون باز شده، احتمالاً اولین فکری که به ذهنتون می‌رسه اینه که «چی بزنم زودتر خوب بشه؟» بعد هم ممکنه از چند نفر سؤال کنید، سراغ داروخانه برید یا توصیه‌های مختلف اطرافیان رو بشنوید؛ یکی پماد پیشنهاد می‌ده، یکی میگه زخم رو ضدعفونی کنید و یکی هم یک روش خانگی رو معرفی می‌کنه.
از طرف دیگه، هر زخمی نیاز یکسانی نداره. ممکنه یک زخم ترشح کمی داشته باشه، اما زخم دیگه مدام خیس بشه؛ یک زخم سطحی باشه و دیگری به بافت‌های زیر پوست رسیده باشه. طبیعتاً پانسمانی که برای این دو انتخاب می‌کنیم هم لزوماً یکی نیست.
پس قرار نیست بی‌دلیل کلی محصول مختلف بخرید یا هر چیزی رو روی زخم امتحان کنید. اول باید معلوم بشه زخم چه وضعیتی داره و بعد، محصول و روش مناسب همون زخم انتخاب بشه.
آموزش تعویض پانسمان زخم بستر در منزل
در این ویدیو با مراحل تعویض پانسمان زخم بستر در منزل آشنا می‌شید. توجه داشته باشید که نوع پانسمان و روش مراقبت برای همه زخم‌ها یکسان نیست و باید با توجه به وضعیت زخم و راهنمایی متخصص انجام بشه.
نمی‌دونید زخم به چه پانسمانی نیاز داره؟
عکس زخم رو برای پزشک و کارشناس زخم مهدشفا بفرستید. بعد از بررسی عکس و اطلاعات بیمار، درباره وضعیت زخم، پانسمان مناسب و روش مراقبت در خانه راهنمایی می‌گیرید؛ بدون رفت‌وآمد برای شروع مشاوره. اگر بررسی آنلاین کافی نباشه، ممکنه معاینه حضوری لازم بشه.
ارسال عکس و مشاوره آنلاین زخم بستر
پانسمان زخم بستر در خانه چطور انجام می‌شه؟
اگر پزشک یا پرستار زخم رو بررسی کرده و بهتون گفته که پانسمان رو در خانه عوض کنید، بهتره روش کار رو دقیق یاد بگیرید. عوض‌کردن پانسمان ممکنه در ظاهر کار ساده‌ای باشه، اما چند اشتباه کوچیک می‌تونه پوست تازه و آسیب‌پذیر رو دوباره زخمی کنه.
بیایید مرحله‌به‌مرحله جلو بریم.
وسایل رو آماده کنید و بعد سراغ زخم برید
قبل از شروع، وسایلی رو که برای مراقبت از همین زخم بهتون توصیه شده، آماده کنید. این وسایل ممکنه شامل پانسمان جدید، وسیله مناسب برای شست‌وشو، دستکش تمیز و وسایل لازم برای ثابت‌کردن پانسمان باشن.
یک سطح تمیز برای قراردادن وسایل در نظر بگیرید و دست‌هاتون رو با آب و صابون بشویید. اگر برای تعویض پانسمان به دستکش نیاز دارید، اون رو هم آماده کنید.
پانسمان قبلی رو آروم بردارید؛ نکشیدش!
حالا نوبت برداشتن پانسمان قبلیه. این کار رو با حوصله انجام بدید؛ چون ممکنه بخشی از پانسمان به زخم چسبیده باشه.
اگر پانسمان به زخم چسبیده، به‌هیچ‌وجه با زور نکشیدش. ممکنه بافت تازه‌ای که داره شکل می‌گیره همراه پانسمان جدا بشه و زخم دوباره خون بیفته یا درد بگیره.
در چنین شرایطی، طبق آموزشی که دریافت کردید از محلول مناسب برای نرم‌کردن و جداکردن پانسمان استفاده کنید. اگر پانسمان جدا نمی‌شه، درد زیادی ایجاد می‌کنه یا خون‌ریزی قابل‌توجهی می‌بینید، ادامه ندید و از کادر درمان کمک بگیرید.
هدف این نیست که پانسمان رو هرطور شده سریع جدا کنیم؛ هدف اینه که بدون آسیب بیشتر برداشته بشه.
لیست خرید لوازم و پانسمان‌های نوین زخم بستر
برای تعویض اصولی پانسمان در منزل، داشتن ابزار استاندارد و پدهای تخصصی ضروری است. اقلام منتخب زیر به شما کمک می‌کنند تا روند مراقبت و پانسمان را به شکلی کاملاً بهداشتی و ایمن انجام دهید.
قبل از تمیزکردن، ببینید زخم چه تغییری کرده
وقتی پانسمان قبلی برداشته شد، چند لحظه وضعیت زخم رو بررسی کنید. لازم نیست خودتون تشخیص تخصصی بدید؛ فقط تغییراتی رو که می‌بینید بشناسید و در صورت نیاز گزارش کنید.
- ترشح زخم نسبت به قبل بیشتر شده یا کمتر؟
- رنگ ترشحات تغییر کرده؟
- بوی نامطبوع تازه‌ای ایجاد شده؟
- اطراف زخم متورم‌تر یا گرم‌تر شده؟
- بیمار هنگام تعویض پانسمان درد بیشتری داره؟
- زخم بزرگ‌تر یا عمیق‌تر به نظر می‌رسه؟
برای بررسی زخم، انگشت یا وسیله‌ای رو داخلش نبرید و بافت‌های چسبیده رو دستکاری نکنید. دیدن یک قسمت زرد یا تیره هم به‌تنهایی برای تشخیص بافت مرده یا عفونت کافی نیست؛ این موضوع باید درست ارزیابی بشه.
زخم رو با وسیله مناسب تمیز کنید
برای شست‌وشوی زخم، از محلولی استفاده کنید که برای همون زخم توصیه شده. نحوه شست‌وشو هم باید متناسب با عمق و وضعیت زخم باشه؛ نیازی نیست سطح زخم رو محکم بسابید یا با فشار زیاد شست‌وشو بدید.
اگر زخم عمیقه یا حفره‌ای در اون وجود داره، داخل زخم رو خودسرانه با گاز یا مواد مختلف پر نکنید. این کار فقط زمانی باید انجام بشه که برای همون زخم ضرورت داشته باشه و روشش رو از متخصص یاد گرفته باشید.
اگر تا الان روش درست شست‌وشو بهتون آموزش داده نشده، بهتره از پزشک یا پرستار بخواید همین مرحله رو در عمل نشونتون بده.
پانسمان جدید رو درست قرار بدید
بعد از تمیزکردن، نوبت پانسمان جدیده. اینجا هم مهمه که هم نوع پانسمان مناسب باشه و هم درست روی زخم قرار بگیره.
پانسمان باید از زخم محافظت کنه، ترشحات اضافی رو به‌اندازه مناسب جذب کنه و اجازه نده پوست اطراف بر اثر رطوبت یا ساییدگی آسیب ببینه. در عین حال، نباید اون‌قدر سفت بسته بشه که فشار اضافه‌ای ایجاد کنه.
اگر زخم عمیقه، ترشح زیادی داره یا روش پانسمانش رو نمی‌دونید، از آزمون‌وخطا خودداری کنید. ممکنه زخم به پانسمان خاص یا رسیدگی تخصصی نیاز داشته باشه.
زمان تعویض بعدی رو بدونید
اینکه پانسمان باید هر چند ساعت یا هر چند روز عوض بشه، به نوع پانسمان و وضعیت زخم بستگی داره.
بعضی پانسمان‌ها می‌تونن چند روز روی زخم بمونن و بعضی‌ها نیاز به تعویض زودتر دارن. پانسمان رو صرفاً به این دلیل که هر روز عادت دارید عوضش کنید، زودتر از زمان تعیین‌شده برندارید. تعویض بی‌مورد ممکنه به بافت تازه آسیب بزنه یا پوست اطراف رو تحریک کنه.
قبل از هر کاری، همین حالا عکس زخم رو برای پزشک متخصص زخم بستر بفرست تا وضعیتش رو به‌صورت آنلاین بررسی کنه. بعد از بررسی، پزشک بهت میگه چه تجهیزات و لوازمی برای همین زخم نیاز داری و برای پانسمان اصولی و درست در منزل باید چه کارهایی رو قدم‌به‌قدم انجام بدی. پشتیبانی ۲۴ ساعته مهدشفا هم در این مسیر کنارت هست.
📷 ارسال عکس زخم و مشاوره آنلاین با پزشک
انواع پانسمان زخم بستر چه فرقی با هم دارن؟
شاید موقع تهیه وسایل با پانسمان‌های مختلفی روبه‌رو بشید؛ بعضی شبیه اسفنج نرم هستن، بعضی ترشحات بیشتری رو جذب می‌کنن و بعضی برای حفظ رطوبت مناسب زخم طراحی شدن.
برای اینکه بدونید چرا ممکنه برای زخم عزیزتون یک نوع پانسمان پیشنهاد بشه و برای زخم فرد دیگه نوع متفاوتی، این جدول رو ببینید.
| نوع پانسمان | معمولاً چه کمکی می‌کنه؟ | نکته‌ای که باید بدونید |
|---|---|---|
| پانسمان نرم و اسفنجی | از زخم محافظت می‌کنه و به جذب ترشحات کمک می‌کنه. | میزان جذب و شکل اون باید با محل و وضعیت زخم جور باشه. |
| پانسمان‌های الیافیِ جاذب | برای مدیریت ترشحات متوسط تا زیاد استفاده می‌شن. | معمولاً برای زخم خشک مناسب نیستن و روش استفاده‌شون باید مشخص باشه. |
| پانسمان‌های نگهدارنده رطوبت | در بعضی زخم‌های سطحی به حفظ رطوبت مناسب برای ترمیم کمک می‌کنن. | برای هر زخمی، به‌خصوص زخم‌هایی با شرایط پیچیده، مناسب نیستن. |
| پانسمان‌های ژلی | در بعضی زخم‌های خشک به تأمین رطوبت کمک می‌کنن. | برای زخم‌هایی که ترشحات زیادی دارن، ممکنه انتخاب مناسبی نباشن. |
| پانسمان‌های حاوی نقره | در شرایط خاص برای کمک به کنترل میکروب‌های موجود در زخم استفاده می‌شن. | برای همه زخم‌ها لازم نیستن و باید با هدف مشخص انتخاب بشن. |
| گاز پانسمان | برای پوشاندن و محافظت از زخم یا بعضی روش‌های مراقبتی استفاده می‌شه. | ممکنه به زخم بچسبه؛ نوع گاز و روش استفاده اهمیت زیادی داره. |
پس اگر کسی بهتون گفت «این پانسمان از همه بهتره»، قبل از خرید بپرسید برای چه نوع زخمی بهتره. پانسمان گرون‌تر یا محصولی که اسم‌ورسـم بیشتری داره، لزوماً برای زخم عزیز شما مناسب‌تر نیست.
مهم اینه که پانسمان با عمق زخم، میزان ترشحات، وضعیت پوست اطراف و میزان تحمل بیمار هماهنگ باشه. یک نوع پانسمان رو هم نمی‌شه برای تمام زخم‌های بستر بهترین انتخاب دونست.
برای زخم بستر چه پمادی بخریم؟ راهنمای خرید بر اساس وضعیت زخم
بیاید این بار به‌جای اینکه ده تا پماد مختلف رو معرفی کنیم و آخرش بگیم «بستگی داره»، ببینیم با توجه به وضعیت پوست عزیزتون، چه محصولی می‌تونه به کارتون بیاد، دقیقاً برای چه کاری مناسبه و چه وقت نباید خودتون سراغش برید.
فقط یک نکته: محصولی که برای محافظت از پوست سالم مناسبه، لزوماً برای زخم باز مناسب نیست. پس اول ببینید وضعیت بیمار به کدوم یکی از حالت‌های زیر نزدیک‌تره.
پوست قرمز یا تیره شده، اما هنوز باز نشده
اگر قسمت استخوانی بدن، مثلاً دنبالچه یا پاشنه، تغییر رنگ ماندگار پیدا کرده ولی پوست هنوز بسته است، اولویت با برداشتن فشار و بررسی پوست توسط پزشک یا پرستار زخم است؛ نه پمادزدن.
در این شرایط، زینک اکساید یا پمادهای موسوم به ترمیم‌کننده، جای برداشتن فشار رو نمی‌گیرن. روی اون قسمت هم ماساژ ندید.
اما اگر مشکل اصلی، قرمزی و التهاب پوست اطراف باسن به دلیل تماس مکرر با ادرار و مدفوع باشه و پوست هنوز باز نشده باشه، شرایط فرق می‌کنه. اینجا ممکنه یک کرم محافظ پوست به کارتون بیاد.
پوست باسن به‌خاطر ادرار، مدفوع یا رطوبت مرتب قرمز می‌شود
این کرم در بازار داروخانه‌ای ایران پیدا می‌شه و برای مراقبت از پوست حساس و مستعد تحریک کاربرد داره. نقش اصلیش اینه که یک لایه محافظ روی پوست سالم ایجاد کنه و تماس مستقیم پوست با رطوبت و مواد محرک رو کمتر کنه.
- پوست رو به‌آرومی تمیز کنید.
- رطوبت باقی‌مونده رو با حوله نرم بگیرید؛ پوست نباید خیس و مرطوب باقی بمونه.
- مقدار کمی از کرم رو به شکل یک لایه نازک روی پوست سالمی که در معرض رطوبت قرار داره بمالید.
- بعد از هر بار آلودگی پوست با ادرار یا مدفوع، وضعیت پوست رو بررسی کنید و در صورت نیاز، پس از تمیزکردن، لایه محافظ رو طبق دستور محصول تجدید کنید.
زخم باز و سطحی است و ترشح زیادی ندارد
اینجا دیگه با کرم محافظ پوست طرف نیستیم؛ به یک پانسمان مناسب نیاز داریم.
این محصول یک پانسمان آماده است که لایه محافظ زخم و بخش جاذب ترشحات رو در خودش داره. شرکت سازنده، اون رو برای بعضی زخم‌های سطحی، از جمله زخم‌های فشاری، معرفی کرده است.
اگر کارشناس زخم بررسی کرده و گفته این پانسمان برای زخم عزیزتون مناسبه، می‌تونید همون محصول رو تهیه کنید. موقع خرید، اندازه پانسمان رو هم با محل و اندازه زخم هماهنگ کنید.
- زخم رو با محلول شست‌وشویی که برای اون توصیه شده، تمیز کنید.
- پانسمان رو طبق آموزشی که دریافت کردید روی زخم قرار بدید.
- اگر پانسمان به زخم چسبیده، با زور جداش نکنید.
- اگر زخم بزرگ‌تر شده، درد افزایش پیدا کرده یا ترشحات تغییر کرده، فقط پانسمان رو عوض نکنید؛ زخم باید دوباره بررسی بشه.
زخم باز است و پانسمان معمولی زود خیس می‌شود
اگر پانسمان در فاصله کوتاهی از ترشحات خیس می‌شه، ممکنه به پانسمانی با قدرت جذب بیشتر نیاز باشه.
این پانسمان از محصولات شرکت کیتوتک است و سازنده، اون رو برای زخم بستر و بعضی زخم‌های باز معرفی می‌کنه. طبق مشخصات اعلام‌شده، این فوم می‌تونه بیش از پنج برابر وزن خودش ترشحات رو جذب کنه.
اما انتخابش باید با توجه به مقدار ترشح، عمق زخم، وضعیت پوست اطراف و محل زخم انجام بشه. اگر زخم عزیزتون مدام پانسمان رو خیس می‌کنه، از پرستار زخم بخواید بررسی کنه که آیا فوم کیتوهیل مناسبه یا پانسمان جاذب دیگری نیاز دارید.
زخم عمیق است و داخل آن حفره وجود دارد
اینجا باید کمی بیشتر احتیاط کنید. زخم حفره‌ای ممکنه از بیرون کوچک به نظر بیاد، اما در عمق، فضای آسیب‌دیده بیشتری داشته باشه. بنابراین، فقط پوشاندن دهانه زخم لزوماً برای مراقبت از اون کافی نیست.
کیتوکاویتی یک پانسمان مخصوص زخم‌های عمیق و حفره‌ای پرترشح است که شرکت سازنده برای زخم بستر هم معرفی کرده.
اگر پرستار زخم این محصول رو انتخاب کرده، ازش بخواید اولین بار نحوه قرار دادن و خارج‌کردن پانسمان رو در عمل به شما نشون بده. همچنین باید مشخص باشه چه مقدار از محصول، با چه روشی و در چه فاصله‌ای تعویض بشه.
اگر عمق زخم مشخص نیست، بافت عمقی دیده می‌شه یا زخم مرتب ترشح می‌کنه، ارزیابی تخصصی رو عقب نندازید.
داخل زخم بافت زرد یا سیاه دیده می‌شود
وقتی داخل زخم لایه زرد، قهوه‌ای یا سیاه می‌بینید، ممکنه فکر کنید باید چیزی بخرید که اون رو نرم کنه و از بین ببره. اما از روی رنگ به‌تنهایی نمی‌شه تشخیص داد که این بافت چیه و آیا باید برداشته بشه یا نه.
اگر کارشناس زخم پس از بررسی تشخیص بده که زخم به محصول نرم‌کننده و کمک‌کننده به جداشدن بافت آسیب‌دیده نیاز داره، یکی از محصولات موجود در بازار ایران، ژل دبرید کیتوتک است. سازنده، این محصول رو برای زخم‌های دارای بافت مرده یا لایه زردرنگ معرفی کرده است.
زخم چرک می‌کند، بوی نامطبوع دارد یا اطرافش گرم و متورم شده
چرک، افزایش گرمی و تورم اطراف زخم، بیشترشدن درد یا ایجاد بوی نامطبوع تازه می‌تونن نشانه‌های هشدار باشن. اگر این علائم وجود دارن، همون روز برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید. اگر بیمار تب کرده یا حال عمومی‌اش بدتر شده، موضوع رو فوری پیگیری کنید؛ در صورت بدحالی شدید، گیجی جدید یا پایین‌آمدن سطح هوشیاری، با اورژانس تماس بگیرید.
در این وضعیت، بدون نظر پزشک سراغ پمادهای آنتی‌بیوتیک، محلول‌های ضدعفونی‌کننده یا پانسمان‌های نقره‌دار نرید. این محصولات برای همه زخم‌ها لازم نیستن و انتخابشون به وضعیت واقعی زخم بستگی داره. راهنماهای درمان زخم بستر هم مصرف روتین مواد ضدعفونی‌کننده و ضدباکتری موضعی رو توصیه نمی‌کنن.
پس برای خرید وسایل مراقبت از زخم بستر، چه چیزهایی رو آماده کنیم؟
اگر پزشک یا پرستار گفته که بخشی از مراقبت در خانه انجام بشه، این فهرست اولیه می‌تونه کارتون رو راحت‌تر کنه:
لازم نیست از همه محصولات موجود در بازار یکی بخرید. اتفاقاً بهتره یک برنامه مشخص داشته باشید و طبق همون پیش برید.
قبل از هر کاری، همین حالا عکس زخم عزیزتون رو برای پزشک متخصص زخم بفرستید تا وضعیت زخم به‌صورت آنلاین بررسی بشه. بعد از بررسی، پزشک بهتون میگه چه تجهیزات و لوازمی برای همین زخم نیاز دارید و برای پانسمان اصولی و درست در منزل باید چه کارهایی رو قدم‌به‌قدم انجام بدید. پشتیبانی ۲۴ ساعته مهدشفا هم در این مسیر کنارتونه.
عکس زخم رو بفرستید تا پزشک وضعیتش رو بررسی کنه و برای انتخاب وسایل موردنیاز و روش درست پانسمان در منزل، راهنمایی متناسب با شرایط بیمار دریافت کنید.
ارسال عکس زخم و مشاوره آنلاین با پزشک
اگر زخم بوی بد گرفته یا چرک می‌کنه، چه کار کنیم؟
اگر زخم بوی نامطبوع پیدا کرده، ترشح چرکی داره یا پوست اطرافش گرم، متورم و دردناک شده، موضوع رو فقط با عوض‌کردن پماد حل‌شده فرض نکنید.
این تغییرات ممکنه نشونه عفونت باشن و نیاز به بررسی پزشکی داشته باشن. اگر چرک، گرمی و تورم اطراف زخم یا افزایش درد وجود داره، همون روز برای ارزیابی اقدام کنید. اگر بیمار تب کرده یا حال عمومی‌اش رو به بدترشدنه، موضوع رو جدی‌تر پیگیری کنید؛ در صورت بدحالی شدید، کاهش هوشیاری یا گیجی جدید، با اورژانس تماس بگیرید.
داروی ضدباکتری، چه به شکل پماد و چه به شکل داروی خوراکی، صرفاً برای اینکه زخم زودتر خوب بشه تجویز نمی‌شه. اگر پزشک به عفونت شک کنه، براساس نشانه‌ها و وضعیت بیمار تصمیم می‌گیره چه درمانی لازمه.
چه چیزهایی رو نباید روی زخم بستر بزنیم؟
وقتی زخم دیر خوب می‌شه، طبیعی است که بخواید هر راهی رو برای بهترشدنش امتحان کنید. ممکنه حتی یک نفر از آشناها بگه «من این کار رو کردم، زخم فلانی خوب شد».
اما چیزی که برای یک نفر جواب داده، لزوماً برای زخم فرد دیگه مناسب نیست. بعضی روش‌ها هم ممکنه در ظاهر زخم رو تمیز کنن، اما به بافتی که در حال ترمیمه آسیب بزنن.
برای همین، این چند مورد رو یادتون بمونه.
۱. الکل و آب‌اکسیژنه روی زخم باز نریزید.
این مواد می‌تونن به سلول‌های سالم و بافت تازه‌ای که در حال ترمیمه آسیب بزنن. برای شست‌وشوی زخم از چیزی استفاده کنید که برای همون زخم توصیه شده؛ نه هر ماده‌ای که در خانه دارید.
۲. محلول‌های یددار و ضدعفونی‌کننده‌های قوی رو خودسرانه استفاده نکنید.
این مواد برای مصرف روزمره روی همه زخم‌ها مناسب نیستن. استفاده از اون‌ها باید بر اساس شرایط زخم و راهنمایی متخصص باشه.
۳. سراغ زردچوبه، خمیرهای گیاهی و عسل خوراکی نرید.
شاید شنیده باشید که بعضی مواد طبیعی برای ترمیم زخم مفیدن. اما ریختن مواد غذایی یا ترکیبات خانگی روی زخم باز، جای مراقبت درست و پانسمان مناسب رو نمی‌گیره و ممکنه باعث آلودگی یا اختلال در روند مراقبت بشه.
عسل خوراکی هم با فرآورده‌های مخصوص مراقبت از زخم و عسل استریل که برای این کاربرد آماده شدن، یکی نیست. پس چیزی رو صرفاً به دلیل طبیعی‌بودنش روی زخم نذارید.
۴. بافت زرد یا سیاه زخم رو خودتون نکنید.
وقتی داخل زخم بافت زرد یا سیاه می‌بینید، ممکنه وسوسه بشید اون رو جدا کنید تا زخم تمیزتر بشه. اما از روی رنگ به‌تنهایی نمی‌شه فهمید بافت دقیقاً چیه و آیا باید برداشته بشه یا نه.
جداکردن خودسرانه این بافت‌ها ممکنه باعث خون‌ریزی و آسیب بیشتر بشه. متخصص باید زخم رو بررسی کنه و درباره نیاز به برداشتن بافت آسیب‌دیده تصمیم بگیره.
به‌خصوص اگر روی پاشنه یک لایه خشک و محکم تشکیل شده، بدون ارزیابی تخصصی برای کندن یا جداکردنش اقدام نکنید.
۵. تاول رو نترکونید و زخم رو فشار ندید.
اگر روی پوست تاول ایجاد شده، خودتون برای خالی‌کردنش اقدام نکنید. فشار دادن زخم، کندن پوست یا دستکاری مداوم اون ممکنه آسیب رو بیشتر کنه. در عوض، فشار رو از روی ناحیه بردارید و برای تعیین روش مناسب مراقبت اقدام کنید.
۶. برای زخم عمیق، فقط به یک پماد یا تعویض مکرر پانسمان اکتفا نکنید.
اگر زخم عمیقه، بزرگ‌تر می‌شه یا بافت‌های زیرین درگیر شدن، لازم است وضعیتش به‌صورت تخصصی بررسی بشه. در این شرایط، انتخاب پانسمان مناسب فقط یک بخش از مراقبته و باید علت فشار، عمق آسیب و احتمال عفونت هم در نظر گرفته بشن.
اگر استخوان یا ساختارهای عمقی دیده می‌شن، ترشحات بیشتر شده یا درد رو به افزایشه، پیگیری تخصصی رو عقب نندازید.
چطور از ایجاد زخم بستر جدید و بدترشدن آسیب پوست جلوگیری کنیم؟
فرض کنید زخم بستر عزیزتون روی دنبالچه ایجاد شده و دارید با حوصله ازش مراقبت می‌کنید. پانسمان رو عوض می‌کنید، پوست رو تمیز نگه می‌دارید و حواستون به غذاخوردنش هم هست؛ اما یک روز متوجه می‌شید پاشنه پاش هم تغییر رنگ داده!
چرا؟ چون وقتی بیمار نمی‌تونه به‌راحتی حرکت کنه، مشکل معمولاً به همون جایی که زخم شده محدود نمی‌مونه. هر قسمت از بدن که ساعت‌ها زیر فشار بمونه، ممکنه آسیب ببینه؛ حتی اگر پوستش تا امروز کاملاً سالم بوده باشه.
مراقبت از بیمار مبتلا به زخم بستر فقط رسیدگی به زخم فعلی نیست؛ باید کاری کنیم زخم تازه‌ای هم به وجود نیاد.
برای این کار چهار موضوع رو کنار هم پیش ببرید: سطحی که بیمار روش می‌خوابه، برنامه تغییر وضعیت بدن، غذایی که در طول روز می‌خوره و قسمت‌هایی از پوست که ممکنه زیر فشار باشن.
بیاید ببینیم در عمل چه کارهایی از دستتون برمیاد.
تشک مواج بخریم یا اجاره کنیم؟ چه تشکی برای بیمار مناسبه؟
اگر عزیزتون بیشتر وقتش رو توی تخت می‌گذرونه، یکی از اولین چیزهایی که باید بررسی کنید، تشکیه که هر شب و هر روز بدنش روی اون قرار می‌گیره.
فرض کنید بیمار ساعت‌ها به پشت خوابیده و نمی‌تونه خودش بچرخه. وزن بدنش روی دنبالچه، پاشنه‌ها و قسمت‌های دیگه‌ای از بدن فشار وارد می‌کنه. اگر سطح تشک هم نتونه این فشار رو به‌خوبی پخش کنه، بعضی نقاط بدن بیشتر تحت فشار قرار می‌گیرن.
اینجاست که تشک‌های مخصوص کاهش فشار به کار میان. این تشک‌ها کمک می‌کنن فشار بدن روی سطح گسترده‌تری توزیع بشه یا، در بعضی مدل‌ها، فشار نقاط مختلف بدن به‌نوبت تغییر کنه.
از کجا بفهمیم بیمار به تشک مخصوص نیاز داره؟
اگر یکی از شرایط زیر رو دارید، بهتره وضعیت خوابیدن بیمار و تشک فعلیش رو جدی‌تر بررسی کنید:
وجود این شرایط به معنی نیاز قطعی به یک مدل مشخص نیست؛ اما نشون می‌ده باید میزان خطر و مناسب‌بودن تشک بررسی بشه.
تشک فومی مخصوص کاهش فشار بهتره یا تشک مواج؟
برای اینکه موقع خرید یا اجاره سردرگم نشید، تفاوت کلی این دو رو بدونید.
۱. تشک فومی مخصوص کاهش فشار
این تشک با شکل‌گرفتن متناسب با بدن و پخش‌کردن وزن روی سطح گسترده‌تر، کمک می‌کنه فشار روی بعضی نقاط کمتر متمرکز بشه. منظور، تشک معمولی اسفنجی یا تشک فنری خونه نیست؛ باید واقعاً برای کاهش فشار طراحی شده باشه.
این نوع تشک می‌تونه انتخاب اولیه مناسبی برای بسیاری از افراد در معرض خطر زخم بستر باشه.
۲. تشک مواج
تشک مواج به پمپ هوا وصل می‌شه و بخش‌های مختلفش به‌صورت متناوب پُر و خالی می‌شن. به این ترتیب، فشار روی قسمت‌های مختلف بدن در طول زمان تغییر می‌کنه.
اگر بیمار زخم بستر داره، تحرکش خیلی محدوده یا تشک فعلی نمی‌تونه فشار رو به‌اندازه کافی کاهش بده، ممکنه تشک مواج گزینه مناسب‌تری باشه. البته انتخابش باید با وضعیت بیمار، وزنش و نوع زخم هماهنگ باشه.
۳. تشک مواج تخم‌مرغی یا سلولی؛ کدوم رو انتخاب کنیم؟
اگر موقع خرید با این دو اسم روبه‌رو شدید، بدونید که از نظر ساختار و کاربرد یکسان نیستن.
تشک‌های مواج تخم‌مرغی معمولاً ساختار ساده‌تری دارن و روی تشک موجود قرار می‌گیرن. اما نباید صرفاً به‌خاطر قیمت پایین‌تر، اون‌ها رو برای بیماری که زخم بستر داره یا ساعت‌های طولانی در تخت می‌مونه انتخاب کنید.
مدل‌های سلولی از بخش‌های هوایی جداگانه تشکیل شدن که با پمپ کار می‌کنن. بعضی از این مدل‌ها برای بیمارانی که به کاهش فشار بیشتری نیاز دارن، قابل بررسی هستن.
قبل از خرید یا اجاره تشک مواج، این چهار چیز رو بررسی کنید
اینجا همون جاییه که بهتره کمی دقیق‌تر خرید کنید؛ چون تشکی که برای یک بیمار مناسبه، ممکنه برای بیمار دیگه انتخاب خوبی نباشه.
اول، وزن و وضعیت جسمی بیمار رو مشخص کنید.
وزن بیمار باید با توان تحمل تشک هماهنگ باشه. اگر وزن بدن از محدوده مجاز محصول بیشتر باشه، ممکنه تشک نتونه به‌درستی کار کنه. اندازه تشک و تخت هم باید با هم تناسب داشته باشن.
دوم، به محل زخم و میزان تحرک بیمار توجه کنید.
اگر بیمار زخم روی دنبالچه داره، یا نمی‌تونه به‌تنهایی وضعیتش رو عوض کنه، این اطلاعات رو موقع انتخاب تشک به مسئول تجهیزات پزشکی یا کارشناس زخم بگید. گاهی علاوه بر تشک، برای پاشنه، لگن یا قسمت‌های دیگه بدن هم به وسیله حمایتی مناسب نیاز دارید.
سوم، راحتی بیمار رو دست‌کم نگیرید.
تشک باید طوری انتخاب بشه که بیمار بتونه با کمک مراقب، ایمن و راحت جابه‌جا بشه. اگر وسیله باعث لغزش بدن، دشوارشدن حرکت یا ناراحتی مداوم بیمار می‌شه، باید مناسب‌بودنش دوباره بررسی بشه.
چهارم، موقع تحویل تشک مواج، کارکرد پمپ رو یاد بگیرید.
اگر تشک به پمپ نیاز داره، از فروشنده یا مسئول تجهیزات بخواید نحوه راه‌اندازی، تنظیمات مجاز و بررسی شلنگ‌ها رو بهتون نشون بده. مطمئن بشید پمپ درست کار می‌کنه، شلنگ‌ها تا نخورده‌ان و تشک نشتی هوا نداره. اگر وسیله درست کار نمی‌کنه، نباید فرض کنید که صرفاً به‌خاطر قرارگرفتن زیر بدن بیمار، فشار رو به‌اندازه کافی کم می‌کنه.
برای راهنمایی درباره اجاره یا خرید تشک مواج و تجهیزات پزشکی، با پشتیبانی مرکز مهدشفا تماس بگیرید.
تماس با پشتیبانی: 02146131242
تشک مواج رو بخریم یا اجاره کنیم؟
این سؤال به مدت استفاده و وضعیت بیمار بستگی داره.
اگر بیمار برای یک دوره محدود، مثلاً دوران نقاهت بعد از جراحی، به تجهیزات کاهش فشار نیاز داره، اجاره تشک مواج می‌تونه گزینه‌ای باشه که قبل از خرید بررسی کنید. اما اگر بیمار برای مدت طولانی به این وسیله نیاز داره، مقایسه خرید با اجاره طولانی‌مدت منطقی‌تره.
موقع مقایسه، فقط قیمت روزانه یا قیمت خرید رو نبینید. مدت استفاده، هزینه ارسال، سالم‌بودن دستگاه، امکان دریافت آموزش و نحوه رسیدگی به خرابی احتمالی رو هم در نظر بگیرید.
اگر مطمئن نیستید کدوم مدل به درد شرایط عزیزتون می‌خوره، بهتره پیش از پرداخت هزینه، وزن بیمار، میزان تحرک، وجود زخم فعلی و مدت تقریبی استفاده رو مشخص کنید و بعد سراغ انتخاب مدل برید.
برای بررسی گزینه‌ها می‌تونید از صفحه خرید و اجاره تشک مواج مهدشفا کمک بگیرید و انتخاب رو بر اساس نیاز بیمار انجام بدید، نه صرفاً قیمت یا تبلیغات محصول.
برای اطلاع از گزینه‌های اجاره یا خرید تشک مواج و تجهیزات پزشکی، با پشتیبانی مرکز مهدشفا تماس بگیرید.
تماس با پشتیبانی مهدشفا: 02146131242
تغذیه چه کمکی به جلوگیری از زخم بستر و بهبود زخم فعلی می‌کنه؟
بیاید یک موضوع مهم رو روشن کنیم: وقتی بیمار زخم بستر داره یا ساعت‌های طولانی در تخت می‌مونه، بدنش برای حفظ بافت‌های سالم و ترمیم قسمت آسیب‌دیده به غذای کافی نیاز داره.
بدن برای این کار هم به انرژی نیاز داره، هم به پروتئین و هم به ویتامین‌ها و مواد معدنی. اگر بیمار به‌اندازه کافی غذا نخوره، بدنش با کمبود مواد اولیه برای نگهداری و ترمیم بافت‌ها روبه‌رو می‌شه.
مثلاً پروتئین به ساخت و ترمیم بافت‌ها کمک می‌کنه. انرژی غذا هم باعث می‌شه بدن مجبور نباشه برای تأمین انرژی مورد نیازش، بیش از حد به ذخایر خودش متکی بشه. ویتامین‌ها و مواد معدنی هم در فرایندهای مختلف بدن نقش دارن.
حالا چطور این موضوع رو از یک توصیه کلی به چند کار عملی تبدیل کنیم؟
قدم اول: ببینید بیمار واقعاً چقدر غذا می‌خوره
به‌جای اینکه فقط بپرسید «غذا خوردی؟»، به مقدار غذایی که واقعاً می‌خوره توجه کنید.
فرض کنید برای عزیزتون یک بشقاب غذا می‌کشید، ولی هر بار فقط چند قاشق می‌خوره و باقی غذا می‌مونه. اگر این وضعیت چند روز ادامه پیدا کنه، ممکنه مقدار غذایی که به بدنش می‌رسه برای نیازش کافی نباشه.
این چند مورد رو بررسی کنید:
قدم دوم: در هر وعده، یک منبع پروتئین بگذارید
برای تأمین پروتئین لازم نیست سراغ غذاهای عجیب‌وغریب یا مواد غذایی گران‌قیمت برید. خیلی از مواد غذایی آشنای خودمون می‌تونن کمک‌کننده باشن.
| ماده غذایی | چطور در برنامه روزانه جا بدیم؟ |
|---|---|
| تخم‌مرغ | آب‌پز یا به شکل نیمرو و املت، در صورتی که بیمار می‌تونه به‌راحتی بجوه و بخوره |
| شیر، ماست و پنیر | کنار صبحانه، میان‌وعده یا در وعده‌ای که بیمار بهتر می‌تونه غذا بخوره |
| مرغ و ماهی | به شکل نرم، ریش‌ریش‌شده یا در غذاهایی که خوردنشون برای بیمار راحت‌تره |
| گوشت | در خوراک، سوپ یا غذاهای نرم، متناسب با توانایی جویدن بیمار |
| عدس، لوبیا و سایر حبوبات | در عدسی، سوپ یا خوراک، اگر بیمار با این غذاها مشکل گوارشی یا بلع نداره |
اگر بیمار به گوشت علاقه نداره، می‌شه از تخم‌مرغ، لبنیات یا حبوبات کمک گرفت. اگر هم به دلیل مشکل جویدن نمی‌تونه غذای سفت بخوره، شکل غذا رو متناسب با توانایی‌اش تغییر بدید.
البته اگر پزشک به دلیل بیماری کلیوی یا مشکل دیگه‌ای برای مقدار پروتئین محدودیت تعیین کرده، همین برنامه هم باید با نظر تیم درمان تنظیم بشه.
قدم سوم: اگر بیمار کم‌اشتهاست، به‌جای سه وعده سنگین، وعده‌ها رو کوچک‌تر کنید
گاهی خانواده‌ها فکر می‌کنن چون بیمار کم غذا می‌خوره، باید یک بشقاب بزرگ‌تر براش آماده کنن. اما برای بیماری که زود سیر می‌شه یا اشتهاش کمه، دیدن یک وعده حجیم ممکنه حتی غذاخوردن رو سخت‌تر کنه.
در این شرایط، می‌تونید وعده‌های کوچک‌تر و میان‌وعده‌های مغذی رو در طول روز تقسیم کنید؛ مثلاً سه وعده اصلی به‌همراه چند میان‌وعده، به‌جای اینکه بیمار رو مجبور کنید یک‌باره غذای زیادی بخوره.
چند نمونه ساده:
قدم چهارم: مایعات کافی، اما متناسب با وضعیت بیمار
کم‌آبی بدن موضوعیه که باید حواستون بهش باشه. بیمارانی که کم غذا می‌خورن، ممکنه مایعات کمتری هم دریافت کنن؛ به‌خصوص اگر برای نوشیدن به کمک نیاز داشته باشن.
اگر بیمار محدودیت مایعات نداره، آب و سایر نوشیدنی‌های مناسب رو در فاصله‌های مختلف در اختیارش بذارید و منتظر نمونید که حتماً خودش درخواست کنه.
اگر بیمار موقع نوشیدن آب سرفه می‌کنه یا احساس می‌کنید مایعات وارد گلویش می‌شن، اون رو مجبور به نوشیدن نکنید. ممکنه برای غذاخوردن و نوشیدن به بررسی تخصصی بلع و انتخاب بافت مناسب غذا و مایعات نیاز داشته باشه.
قدم پنجم: یک برنامه غذایی ساده برای خودتون بچینید
برای اینکه توصیه‌های غذایی فقط روی کاغذ باقی نمونن، یک الگوی روزانه ساده داشته باشید. این نمونه برای بیماریه که می‌تونه غذا رو به شکل معمول بخوره و محدودیت غذایی خاصی نداره؛ مقدار هر وعده باید با اشتها، نیاز بدن و بیماری‌های زمینه‌ای هماهنگ بشه.
| زمان | یک پیشنهاد ساده |
|---|---|
| صبحانه | تخم‌مرغ همراه نان و پنیر، یا صبحانه پروتئینی دیگری که بیمار دوست داره |
| میان‌وعده | ماست یا شیر، در صورت سازگاری با وضعیت بیمار |
| ناهار | مرغ، ماهی یا گوشت همراه با برنج یا نان و سبزیجات پخته |
| عصرانه | یک میان‌وعده مغذی متناسب با اشتها و محدودیت‌های غذایی بیمار |
| شام | عدسی، خوراک حبوبات، تخم‌مرغ یا غذای دیگری که هم خوردنش راحت باشه و هم مواد مغذی مناسبی داشته باشه |
این برنامه قرار نیست برای همه یکسان اجرا بشه. اگر بیمار دیابت، بیماری کلیوی، نارسایی قلبی، حساسیت غذایی یا مشکل بلع داره، باید غذاها بر اساس همون شرایط انتخاب بشن.
برای بیمار خودتون، برنامه غذایی متناسب دریافت کنید
شرایط تغذیه‌ای هر بیمار متفاوته. می‌تونید با پزشک متخصص تغذیه به‌صورت آنلاین مشاوره بگیرید و برای بیمار خودتون لیست غذایی و رژیم مناسب دریافت کنید تا انتخاب وعده‌ها و میان‌وعده‌ها با نیازها و محدودیت‌های غذایی‌اش هماهنگ‌تر باشه.
دریافت لیست غذایی و رژیم مناسب بیماربرای زخم بستر چه مکمل غذایی یا ویتامینی از داروخانه بخریم؟
اینجا بهتره بین دو وضعیت تفاوت قائل بشیم: بیماری که غذای کافی می‌خوره و وزنش ثابته، با بیماری که اشتهاش کم شده، وزن از دست داده یا نمی‌تونه نیاز غذایی‌اش رو تأمین کنه، شرایط یکسانی نداره.
بیاید ببینیم در هر شرایط، موقع مراجعه به داروخانه باید دنبال چه چیزی باشید.
اگر بیمار کم‌اشتهاست و با غذای معمول نیازش تأمین نمی‌شود
در این وضعیت، معمولاً بهتره به‌جای خرید چند قرص ویتامین جداگانه، درباره یک مکمل خوراکی کامل و پرکالری و پرپروتئین مخصوص بزرگسالان سؤال کنید.
این محصولات به شکل پودر یا نوشیدنی عرضه می‌شن و می‌تونن علاوه بر پروتئین، مقداری انرژی، ویتامین و مواد معدنی هم تأمین کنن. بعضی محصولات برای شرایط تغذیه‌ای خاص طراحی شدن، بنابراین باید بر اساس وضعیت بیمار انتخاب بشن.
برای آشنایی با نمونه‌های موجود در بازار ایران، می‌تونید نام محصولات زیر رو از داروساز بپرسید:
هنگام خرید، به این نکته‌ها توجه کنید:
مکمل‌های غذایی تخصصی ترمیم زخم بستر
تأمین پروتئین و ریزمغذی‌های ضروری، کلید اصلی بازسازی بافت‌های آسیب‌دیده است. این مکمل‌های خوراکی و انترال، روند بسته‌شدن و ترمیم عمقی زخم بستر را به شکل مؤثری تسریع می‌کنند.
آیا برای ترمیم زخم بستر قرص زینک، ویتامین سی یا مولتی‌ویتامین بخریم؟
اسم این مکمل‌ها زیاد شنیده می‌شه و ممکنه در داروخانه هم چندین نوع از اون‌ها رو ببینید. اما بهتره بدونید که هیچ‌کدوم به‌تنهایی درمان عمومی زخم بستر نیستن.
پس اگر بیمار کم‌غذاست، وزن کم کرده یا پزشک به کمبود ماده مغذی خاصی شک داره، ازش بخواید مشخص کنه کدوم مکمل واقعاً لازمه.
مکمل‌های ضروری برای ترمیم سریع‌تر زخم بستر
تغذیه مناسب و دریافت ویتامین‌های کلیدی، سرعت بازسازی بافت پوست و بهبود زخم را چند برابر می‌کند. این مکمل‌های منتخب به تسریع روند درمان و تقویت قوای بیمار کمک می‌کنند.
چطور جلوی ایجاد زخم بستر در قسمت‌های دیگر بدن رو بگیریم؟
حالا که درباره تشک و تغذیه صحبت کردیم، بیاید یک دور هم قسمت‌های دیگه بدن رو بررسی کنیم. چون اگر بیمار سابقه زخم بستر داره، ممکنه نقاط دیگه بدنش هم به مراقبت بیشتری نیاز داشته باشن.
۱. فقط دنبال زخم روی دنبالچه نباشید
اگر بیمار بیشتر به پشت می‌خوابه، پاشنه‌ها، پشت سر، آرنج‌ها و کتف‌ها رو هم بررسی کنید. اگر به پهلو می‌خوابه، کناره لگن، زانوها و قوزک‌ها هم اهمیت دارن.
اگر روی ویلچر یا صندلی می‌شینه، وضعیت نشیمنگاه و نحوه قرارگرفتن بدنش رو هم بررسی کنید.
۲. برای تخت و صندلی، جداگانه برنامه داشته باشید
گاهی خانواده برای تخت تشک مناسبی تهیه می‌کنن، اما بیمار ساعت‌های زیادی هم روی صندلی یا ویلچر می‌شینه.
در این شرایط، مناسب‌بودن تشک تخت به‌تنهایی کافی نیست. ممکنه بیمار به بالشتک مخصوص کاهش فشار یا تنظیم وضعیت نشستن نیاز داشته باشه. برنامه تغییر وضعیت هنگام نشستن هم باید با توجه به وضعیت بیمار تعیین بشه.
اگر پوست باسن یا نشیمنگاه مرتب آسیب می‌بینه، بهتره نحوه نشستن، ارتفاع و تناسب صندلی و وسایل حمایتی بررسی بشن.
۳. بیماری‌های زمینه‌ای رو هم در برنامه مراقبت در نظر بگیرید
دیابت، مشکلات گردش خون، کاهش حس پوست، بیماری‌های عصبی و ضعف شدید ممکنه خطر آسیب پوستی رو افزایش بدن یا روند بهبود رو دشوارتر کنن.
اگر بیمار یکی از این مشکلات رو داره، مراقبت از پوست و پیگیری تغییرات باید متناسب با شرایطش باشه. کنترل بیماری زمینه‌ای، رسیدگی به درد و محدودیت حرکت و هماهنگی با تیم درمان کمک می‌کنه برنامه مراقبت دقیق‌تر تنظیم بشه.
۴. اگر با وجود مراقبت، پوست باز هم آسیب می‌بینه، علت رو پیدا کنید
گاهی همه کارها انجام می‌شن، اما زخم جدید ایجاد می‌شه یا یک قسمت مشخص از بدن مرتب آسیب می‌بینه. در چنین شرایطی، بهتره به‌جای اضافه‌کردن وسایل مختلف یا بیشترکردن بی‌برنامه دفعات تعویض پانسمان، علت فشار رو بررسی کنید.
ممکنه وضعیت خوابیدن بیمار مناسب نباشه، وسیله‌ای به پوست فشار بیاره، تشک نتونه فشار رو به‌اندازه کافی کاهش بده یا مشکل تغذیه‌ای وجود داشته باشه.
در نهایت، پیشگیری از زخم بستر یعنی هر روز چند انتخاب درست رو کنار هم قرار بدید
در نهایت، پیشگیری از زخم بستر یعنی هر روز چند انتخاب درست رو کنار هم قرار بدید: سطح مناسب برای خوابیدن و نشستن، تغییر وضعیت متناسب با شرایط بیمار، غذای کافی و بررسی منظم پوست. هیچ‌کدوم به‌تنهایی تضمین نمی‌کنن که زخم ایجاد نشه؛ اما کنار هم قرارگرفتن این مراقبت‌ها کمک می‌کنه خطر آسیب کمتر بشه و مشکلات تازه زودتر شناسایی بشن.
چه زمانی مراقبت از زخم بستر در خانه کافی نیست و باید کمک بگیریم؟
بذارید یک موقعیت آشنا رو با هم مرور کنیم. چند روزه دارید از زخم بستر عزیزتون مراقبت می‌کنید؛ پانسمانش رو عوض می‌کنید، حواستون به تمیزی پوست هست و مرتب وضعیت بدنش رو تغییر می‌دید. اما یک روز می‌بینید زخم بزرگ‌تر شده، ترشحاتش بیشتر شده یا بیمار میگه دردش از قبل بیشتره.
اینجا باید چی کار کنید؟ پانسمان رو عوض کنید و تا فردا صبر کنید؟ یک پماد دیگه بخرید؟ از پرستار بخواید بیاد خونه یا بیمار رو به مرکز درمانی ببرید؟
جواب به حال عمومی بیمار و تغییراتی بستگی داره که در زخم می‌بینید. بعضی وقت‌ها می‌شه با راهنمایی تخصصی تیم درمان، مراقبت رو در خانه ادامه داد؛ بعضی وقت‌ها باید همون روز بیمار معاینه بشه و گاهی هم اصلاً نباید برای رسیدن پرستار یا دریافت مشاوره آنلاین صبر کنید.
برای اینکه موقع تصمیم‌گیری سردرگم نشید، سه وضعیت رو از هم جدا کنیم.
کدوم تغییرات زخم بستر رو باید جدی بگیریم؟
اگر هر کدوم از تغییرات زیر رو دیدید، منتظر نمونید تا چند علامت با هم ظاهر بشن. همون یک علامت هم ممکنه برای پیگیری سریع کافی باشه.
| تغییری که می‌بینید | الان چه کار کنید؟ | نکته‌ای که خانواده بهتره یادداشت کنه |
|---|---|---|
| قرمزی یا تغییر رنگ پوست اطراف زخم بیشتر شده، یا اون قسمت گرم و متورم شده | همون روز برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید. در پوست‌های تیره، این تغییر ممکنه به شکل تیرگی، بنفشی یا آبی‌شدن دیده بشه. | فقط دنبال قرمزی نباشید. تغییر رنگ، گرمی و تورم رو با وضعیت روزهای قبل مقایسه کنید و تغییرات رو یادداشت کنید. |
| چرک از زخم خارج می‌شه، ترشحات بیشتر شده یا بوی نامطبوع تازه‌ای ایجاد شده | زخم باید سریع بررسی بشه؛ فقط پانسمان رو عوض نکنید و منتظر رفع خودبه‌خودی مشکل نمونید. | زمان شروع بوی نامطبوع، افزایش ترشحات و تغییرات تازه رو ثبت کنید؛ تعویض پانسمان به‌تنهایی جای ارزیابی زخم رو نمی‌گیره. |
| درد زخم شدیدتر شده یا نسبت به روزهای قبل افزایش پیدا کرده | همون روز کمک پزشکی بگیرید؛ به‌خصوص اگر درد با تورم، تب یا گسترش زخم همراهه. | درد رو با روزهای قبل مقایسه کنید و بنویسید آیا تورم، تب یا گسترش زخم هم دیده می‌شه. افزایش درد رو نادیده نگیرید. |
| زخم به‌سرعت بزرگ‌تر یا عمیق‌تر شده، یا بافت‌های زیر پوست دیده می‌شن | برای بررسی عمق آسیب و مشخص‌شدن روش درمان، سریع ارزیابی تخصصی انجام بدید. | زمان شروع تغییر و اینکه زخم نسبت به قبل چقدر بزرگ‌تر یا عمیق‌تر شده رو ثبت کنید تا بتونید روند تغییرات رو برای متخصص توضیح بدید. |
| قسمتی از زخم سیاه شده یا پوست به رنگ بنفش تیره درآمده و تاول خونی ایجاد شده | هر چه زودتر زخم رو به پزشک یا کارشناس زخم نشون بدید. این تغییرات ممکنه نشونه آسیب عمیق باشن. | از روی رنگ زخم نمی‌شه عمق آسیب رو تشخیص داد. بافت رو جدا نکنید و برای ارزیابی تخصصی اقدام کنید. |
| بیمار تب کرده و وضعیت زخم هم بدتر شده | ارزیابی فوری پزشکی لازمه. اگر حال عمومی بیمار به‌سرعت افت کرده، با اورژانس تماس بگیرید. | تب و تغییر وضعیت زخم رو جدی بگیرید. اگر حال عمومی بیمار به‌سرعت بدتر شده، برای ثبت اطلاعات یا کامل‌شدن علائم معطل نکنید و با اورژانس تماس بگیرید. |
اگر چنین چیزی دیدید، بافت رو خودتون جدا نکنید، روی اون مواد مختلف نزنید و برای تشخیص عمق زخم فقط به عکس اکتفا نکنید. باید متخصص زخم، وضعیت ناحیه رو بررسی کنه و درباره روش مناسب مراقبت تصمیم بگیره.
چه وقت باید با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیریم؟
این قسمت رو خوب به خاطر بسپارید؛ چون ممکنه بیمار علاوه بر زخم بستر، دچار یک مشکل جدی در وضعیت عمومی بدنش شده باشه. اگر هر کدوم از این نشونه‌ها رو دیدید، منتظر رسیدن پرستار در منزل، جواب مشاوره آنلاین یا حتی تماس بعدی پزشک نمونید:
بیمار ناگهان گیج شده، حرف‌هاش نامفهومه یا مثل همیشه پاسخ نمی‌ده.
به‌سختی نفس می‌کشه یا تنفسش به‌طور غیرعادی سریع شده.
پوستش به‌شدت رنگ‌پریده، سرد و عرق‌کرده شده یا لب‌هاش کبود شده.
به‌شدت بدحال شده، به‌سختی بیدار می‌شه یا حالش در مدت کوتاهی به‌وضوح افت کرده؛ به‌خصوص اگر تب یا لرز شدید هم داره.
این نشونه‌ها ممکنه به یک وضعیت اورژانسی، از جمله گسترش شدید عفونت در بدن، مربوط باشن. لازم نیست خودتون علت دقیق رو تشخیص بدید؛ مهم اینه که فرصت کمک فوری رو از دست ندید.
در چنین شرایطی همین حالا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. حتی اگر بیمار تب نداره، باز هم نمی‌شه فقط به همین دلیل خیال‌تون رو راحت کنید؛ به‌خصوص در سالمندان و بیمارانی که بدنشون ضعیف شده.
اگر وضعیت اورژانسی نیست، از کجا بفهمیم مشاوره آنلاین کافیه یا کارشناس باید به منزل بیاد؟
فرض کنید بیمار هوشیاره، تنفسش طبیعیه و حال عمومی‌اش تغییر نگران‌کننده‌ای نکرده؛ اما زخم بازه و شما نمی‌دونید چه پانسمانی بخرید، پماد فعلی رو ادامه بدید یا اصلاً لازم هست کسی زخم رو از نزدیک ببینه.
اینجا لازم نیست همه‌چیز رو خودتون حدس بزنید. بسته به وضعیت زخم و امکان بررسی از راه دور، دو مسیر وجود داره: مشاوره آنلاین برای روشن‌شدن قدم بعدی، یا بررسی حضوری زخم در منزل.
مثلاً زخم رو تازه دیدید، نمی‌دونید چه وسایلی بخرید یا هر بار که پانسمان رو عوض می‌کنید، نمی‌دونید باید دقیقاً چه کاری انجام بدید.
در این شرایط، مشاوره آنلاین می‌تونه نقطه شروع مناسبی باشه؛ به‌خصوص اگر جابه‌جاکردن بیمار براتون سخته و می‌خواید پیش از خرید وسایل مختلف یا دستکاری زخم، مسیر درست رو بدونید.
در مهدشفا می‌تونید از طریق
درخواست‌تون رو ثبت کنید.
برای اینکه بررسی دقیق‌تر و اختصاصی‌تری انجام بشه، این اطلاعات رو آماده کنید:
اگر امکانش رو دارید، یک عکس واضح از زخم هم در نور مناسب بگیرید و همراه اطلاعات بیمار ارسال کنید.
بعد از ثبت درخواست، اطلاعات و تصویر ارسالی بررسی می‌شن تا درباره وضعیت زخم و قدم بعدی راهنمایی بگیرید. بر اساس اطلاعات موجود و امکان ارزیابی از راه دور، می‌شه درباره وسایل موردنیاز، روش مراقبت و پانسمان، کاهش فشار از روی زخم و زمان نیاز به بررسی حضوری راهنمایی اختصاصی‌تری دریافت کرد.
برای پرسش‌ها و پیگیری‌های بعدی هم می‌تونید از مسیر ارتباطی مهدشفا استفاده کنید و درباره ادامه مراقبت سؤال بپرسید.
گاهی خانواده می‌تونه بخشی از مراقبت‌های روزانه رو انجام بده، اما زخم به بررسی حضوری نیاز داره؛ مثلاً وقتی زخم عمیقه، پانسمان‌کردنش سخته یا نمی‌دونید چطور باید بدون آسیب بیشتر به بافت‌های زخم ازش مراقبت کنید.
کمک حضوری در منزل می‌تونه در این شرایط مفید باشه:
اگر بیمار در تهران یا کرج زندگی می‌کنه و شرایطش برای دریافت خدمات در منزل مناسبه، می‌تونید از طریق
درخواست‌تون رو ثبت کنید و در توضیحات بنویسید که به ارزیابی حضوری زخم در منزل نیاز دارید.
پس از ثبت درخواست، امکان ارائه خدمت و زمان مراجعه هماهنگ می‌شه. در صورت تأیید خدمت، کارشناس زخم برای بررسی وضعیت بیمار و انجام مراقبت‌های لازم، با وسایل موردنیاز و تجهیزات استریل به منزل مراجعه می‌کنه.
سوالات پرتکرار درباره زخم بستر و مراقبت در منزل
اگر بیمار کم‌تحرک دارید، این FAQ به شما کمک می‌کند درباره پماد و پانسمان زخم بستر، علائم خطر و مراقبت در منزل تصمیم آگاهانه‌تری بگیرید.
برای زخم بستر یک پماد ثابت که برای همه مناسب باشه وجود نداره. انتخاب پماد یا پانسمان به باز یا بسته بودن پوست، عمق زخم، مقدار ترشح، وضعیت پوست اطراف و وجود یا نبود علائم عفونت بستگی داره. اگر پوست فقط تغییر رنگ داده و هنوز باز نشده، کم‌کردن فشار روی ناحیه و ارزیابی پوست اهمیت زیادی داره و نباید خودسرانه هر نوع پمادی روی اون بمالید.
بتادین، الکل، پماد آنتی‌بیوتیکی یا ترکیبات گیاهی برای همه زخم‌ها مناسب نیستند. استفاده خودسرانه از بعضی مواد ضدعفونی‌کننده ممکنه به بافت در حال ترمیم آسیب بزنه یا باعث بشه درمان مناسب به تأخیر بیفته. برای زخم باز، عمیق یا رو به بدترشدن، بهتره روش تمیزکردن و نوع پانسمان پس از ارزیابی پزشک یا کارشناس زخم مشخص بشه.
زمان تعویض پانسمان برای همه زخم‌ها یکسان نیست و به نوع پانسمان، میزان ترشح، عمق زخم، وضعیت پوست اطراف و دستور درمانگر بستگی داره. بعضی پانسمان‌ها برای چند روز طراحی شدن و ممکنه لازم نباشه هر روز عوض بشن؛ بنابراین نمی‌شه برای همه بیماران یک فاصله زمانی ثابت تعیین کرد.
اگر پانسمان خیس، آلوده، جابه‌جا یا از ترشح اشباع شده، از کناره‌ها نشت می‌کنه یا بوی نامطبوع تازه‌ای ایجاد شده، برای بررسی و تعویض زودتر طبق برنامه مراقبتی اقدام کنید. پانسمان رو هم صرفاً برای دیدن زخم، بدون نیاز یا دستور مشخص، مرتب باز نکنید؛ چون نوع و زمان تعویض باید با وضعیت واقعی زخم هماهنگ باشه.
اگر اطراف زخم قرمزتر، گرم یا متورم شده، درد نسبت به روزهای قبل افزایش پیدا کرده، ترشحات چرکی یا بیشتر شده، بوی نامطبوع تازه‌ای ایجاد شده یا بیمار تب کرده، باید احتمال عفونت رو جدی بگیرید و در اسرع وقت ارزیابی پزشکی انجام بشه. لازم نیست منتظر بمونید همه این نشانه‌ها با هم ظاهر بشن.
سیاه یا بنفش‌شدن زخم همیشه به معنی عفونت نیست، اما ممکنه نشونه آسیب عمیق بافت باشه و باید سریع بررسی بشه. از روی عکس یا رنگ زخم به‌تنهایی نمی‌شه عمق آسیب رو تشخیص داد و نباید بافت تیره رو خودتون جدا کنید.
اگر بیمار دچار افت سریع حال عمومی، گیجی یا کاهش هوشیاری، مشکل تنفس یا بدحالی شدید شده، منتظر نوبت پانسمان یا مشاوره آنلاین نمونید و با اورژانس تماس بگیرید.
خیلی از زخم‌ها با برنامه مراقبتی مناسب در منزل قابل پیگیری هستن، اما مراقبت از زخم بستر فقط به عوض‌کردن پانسمان محدود نمی‌شه. کم‌کردن فشار روی ناحیه، تغییر وضعیت متناسب با شرایط بیمار، مراقبت از پوست اطراف زخم، تغذیه مناسب و پیگیری منظم هم در روند بهبود نقش دارن.
اگر زخم باز یا عمیقه، بزرگ‌تر می‌شه، بافت سیاه یا تغییر رنگ غیرعادی داره، پانسمان‌کردنش براتون دشواره یا با مراقبت فعلی بهتر نمی‌شه، بهتره پزشک یا کارشناس زخم از نزدیک بررسیش کنه. انتخاب نوع پانسمان و روش مراقبت باید بر اساس وضعیت واقعی زخم انجام بشه، نه صرفاً تجربه دیگران.
اگر جابه‌جایی بیمار سخته، می‌تونید درباره امکان دریافت خدمات زخم در منزل سؤال کنید. البته مراقبت در منزل جایگزین رسیدگی اورژانسی یا درمان‌هایی که به امکانات بیمارستانی نیاز دارن نیست.
هزینه مراقبت و پانسمان زخم بستر در منزل به چند عامل بستگی داره؛ از جمله تعداد زخم‌ها، محل و اندازه زخم، عمق آسیب، نوع پانسمان و وسایل مصرفی، میزان پیچیدگی مراقبت و تعداد دفعات مراجعه. به همین دلیل، اعلام یک مبلغ ثابت بدون اطلاع از وضعیت بیمار ممکنه دقیق نباشه.
قبل از ثبت نهایی درخواست، درباره هزینه مراجعه، اقلام مصرفی، تعداد مراجعات موردنیاز و خدماتی که در هزینه اعلام‌شده قرار می‌گیرن سؤال کنید. بهتره مشخص باشه اگر زخم به پانسمان تخصصی یا بررسی بیشتری نیاز داشت، هزینه‌ها چطور محاسبه می‌شن.
پوشش بیمه هم به نوع بیمه، قرارداد و شرایط خدمت بستگی داره و برای همه بیماران یکسان نیست. قبل از شروع خدمات، با بیمه‌گر و مرکز ارائه‌دهنده هماهنگ کنید تا از میزان پوشش احتمالی و مدارک موردنیاز مطلع بشید.
نویسنده مقاله
